Andrzej Łapicki – wielki talent polskiego filmu powojennego

Andrzej Łapicki

Andrzej Łapicki, fot. NAC

 

Sam mówił o sobie – “Miałem być poetą. Niestety, wiersze, które pisałem, były tak kiepskie, że uznałem za właściwsze mówienie – co prawda cudzych, ale dobrych”. Stał się legendą polskiego aktorstwa. Grał, reżyserował, nauczał młodsze pokolenia, z czasem objął stanowisko rektora warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. Warto jednak pamiętać, że droga aktora na sam szczyt nie była prosta, choćby ze względu na to, że jego debiutował w konspiracyjnym Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej.

Dzieciństwo i doświadczenia wojenne

Andrzej Łapicki urodził się 11 listopada 1924 roku w Rydze, jako syn Borysa Łapickiego, profesora prawa rzymskiego na Uniwersytecie Warszawskim i Zofii Łapickiej. Już kilka miesięcy po narodzinach syna, rodzina przeprowadziła się do Warszawy, gdzie przyszły aktor uczęszczał do prywatnej szkoły Rontalerowej, następnie do gimnazjum i liceum im. Stefana Batorego. Maturę uzyskał w 1942 roku, w ramach tajnego nauczania, by potem rozpocząć studia w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej.

Zachowały się wspomnienia Łapickiego z egzaminu:” Moja koleżanka, Hania Zielińska, zaprowadziła nas do mieszkania pani Jadwigi Turowicz, byli tam pani Zofia Małynicz i pan Bohdan Korzeniewski. No i kolejno stawaliśmy w kącie pokoju i każdy demonstrował to, co miał do pokazania, zupełnie tak jak dzisiaj na egzaminie. Trzeba było przygotować recytację wiersza klasycznego, współczesnego, recytację prozy. Następnie rozmowa ogólna, teoretyczna… Zajęcia na konspiracyjnym PIST obejmowały śpiew, grę sceniczną, teorię, wiersz, wymowę i dykcję”.

Łapicki

Andrzej Łapicki i Irena Eichlerówna, fot. NAC

W międzyczasie Andrzej Łapicki pracował w przedsiębiorstwie transportowo-budowlanym. Wkrótce rozpoczęło się powstanie. Aktor został aresztowany przez Niemców, gdy chciał się przedostać do swojego punktu mobilizacyjnego. Zmuszono go do pracy przy zbieraniu ciał poległych, z której uciekł. Ponownie złapany przez okupanta, artysta przebywał w obozie na Okęciu, z którego także uciekł i dostał się do Krakowa. Tam też odbył się mały, teatralny debiut Łapickiego – 6 lutego 1945 roku w Weselu Wyspiańskiego, w reżyserii Jacka Woszczerowicza odegrał “wejście na scenę z kosą” w trzecim akcie, jego postać nie wypowiedziała żadnego słowa.

Pierwsze kroki w odradzającej się kinematografii

Andrzej Łapicki w filmie zadebiutował już w 1946 roku, w pierwszym polskim filmie powojennym – Zakazanych piosenkach. Następnie wystąpił w Dwóch godzinach (1947), Jasnych Łanach (1947), Dwóch brygadach (1950), Żołnierzu zwycięstwa (1953) oraz Domku z kart (1954), by zniknąć na sześć lat z wielkiego ekranu. W trakcie nieobecności aktora w filmie, narodził się nurt Polskiej Szkoły Filmowej, w czasie tym więc powstawały ważne z punktu widzenia kinematografii filmy, jak Pokolenie, Nóż w wodzie, Kanał czy Popiół i diament. Łapicki wrócił po latach na ekran w wielkim stylu, zagrał Siwego w filmie Jerzego Passendorfera i Andrzeja w Jeziorze Bodeńskim Dygata.

Już w sezonie 1959/1960 pojawiło się osiem premier telewizyjnych z udziałem aktora. Łapicki w filmach często reprezentował typ polskiego inteligenta z biografią wojenną, przedstawiciela pokolenia Kolumbów, motyw wojenno-okupacyjny stał się jego domeną. Wkrótce dołączył do zespołu Teatru Współczesnego, gdzie zagrał w sztukach Axera czy Kreczmara i rozpoczyna swoją przygodę z reżyserią teatralną. W latach 1964-1966 współpracował z Teatrem Dramatycznym, Teatrem Polskim oraz ze studenckim STS.

Łapicki Andrzej

Andrzej Łapicki, fot. NAC

Największe sukcesy i niezapomniane role

Od 1959 roku Łapicki wykładał na warszawskiej Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej, by w latach 1971–1981 zostać dziekanem wydziału aktorskiego, następnie w latach 1981-1987 i 1993-1996 przejąć rolę rektora uczelni. W 1968 roku wystąpił w filmie Andrzeja Wajdy Wszystko na sprzedaż, który poświęcony jest pamięci Zbigniewa Cybulskiego. Niezapomniane role stworzył także w surrealistycznym filmie Jak daleko stąd, jak blisko, Dancing w kwaterze Hitlera, Weselu jako Poeta czy w filmie Janusza Majewskiego Sprawa Gorgonowej jako Sędzia. W latach 1989-1991 był Posłem z ramienia “Solidarności” na na Sejm X kadencji. W 1999 roku została wydana książka Łapickiego Po pierwsze, zachować dystans. Z Zofią Chrząszczewską, z którą był w związku małżeńskim od 1947 roku, miał córkę Zuzannę. Para wychowała także syna z poprzedniego związku Zofii – Grzegorza. Po śmierci pierwszej żony, Łapicki ożenił się z Kamilą Mścichowską, absolwentką teatrologii. Zmarł 21 lipca 2012 roku w Warszawie.

Literatura: Michał Misiorny, Łapicki, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1974