Anna May Wong – pierwsza Azjatka w Hollywood

Anna May Wong

Anna May Wong, 1937, fot. Eugene Robert Richeee

Anna May Wong była pierwszą Amerykanką pochodzenia chińskiego, która podbiła Fabrykę Snów. Orientalna uroda, naturalność gry aktorskiej i wrodzony magnetyzm zwróciły na nią uwagę całego świata. Jednak kariera filmowa azjatyckiej piękności miała również drugie, mroczne oblicze – Hollywood stało się dla Wong faktycznym ciemiężcą, ograniczającym jej role do stereotypowego wizerunku Chinki, często wyzyskiwanej seksualnie lub ukazywanej jako egzotyczne zagrożenie, doprowadzające białych mężczyzn do zguby. A to spotkało się z krytyką jej własnego narodu…

Anna May Wong – potomkini Smoka

Anna May Wong (właściwie Wong Liu Tsong) przyszła na świat 3 stycznia 1905 roku w Los Angeles, w stanie Kalifornia. Wychowywała się w pobliżu dzielnicy Chinatown. Była drugim z siedmiorga dzieci właściciela lokalnej pralni Wong Sam Singa i jego drugiej żony Lee Gon Toy. Anna i jej starsza siostra zostały posłane do publicznej szkoły podstawowej przy California Street, gdzie spotykały się z dyskryminacją i prześladowaniem ze strony białych dzieci. To zadecydowało o przeniesieniu dziewczynek do chińskiej szkoły. Zajęcia były tam jednak wciąż prowadzone w języku angielskim, co w dużej mierze ułatwiło to ich asymilację.

Będąc małą dziewczynką Anna May Wong zainteresowała się kinem. Marzyła o zostaniu gwiazdą filmową. Czasami wagarowała i traciła przeznaczone na lunch pieniądze, aby oglądać najnowsze filmy. Odwiedzała również plany filmowe, podglądając pracę reżyserów, asystentów i aktorów, licząc na to, że kiedyś sama znajdzie się wśród nich. Nie musiała długo czekać na ziszczenie własnych marzeń – na wielkim ekranie zadebiutowała już jako czternastolatka, grając epizodyczną rolę w niemym dramacie The Red Lantern (1919) z główną rolą Ałły Nazimovej.

Anna May Wong Złodziej z Bagdadu

Anna May Wong – Złodziej z Bagdadu

Azjatycka gwiazda kontra rasistowskie Hollywood

Anna May Wong marzyła o sławie, była kobietą ambitną i pozbawioną melodramatycznych naleciałości czy przesady we własnym stylu gry. Chciała grać role poważne i wartościowe, w których mogłaby zerwać ze stereotypowym wyobrażeniem o narodzie chińskim, jakim Hollywood karmiło Amerykanów. Mimo własnej determinacji, wielokrotnego buntu i talentu najzwyczajniej nie mogła tego osiągnąć. Polityka dyskryminacji i segregacji rasowej w USA na początku XX wieku uniemożliwiały „mieszanie się” ras, zakazując przedstawiania w kinie związków i pocałunków białych z przedstawicielami odmiennych ras. Z tego względu Wong nigdy nie było dane wystąpić w roli melodramatycznej heroiny. We wczesnych filmach powstających w Fabryce Snów portrety Chińczyków ograniczały się do krzywdzącego wizerunku „zjadaczy ryżu”, osób zagrażających głównym postaciom ekranu, knujących i stojących po stronie bezprawia.

Tak też było w przypadku Anny, mimo że artystka miała przecież narodowość amerykańską. Jej bohaterki otaczała aura tajemnicy, grała kobiety zmysłowe, kuszące i niebezpieczne. Niestety, często były one również ukazywane w rasistowskim świetle – Wong grywała służebnice, dziewczęta gorszące białych mężczyzn, zabójczynie, a w końcu ofiary napaści seksualnej.

Lata świetności aktorki przypadły na okres kina niemego i przełom dźwiękowy. Anna wkupiła się w łaski publiczności i stała się rozpoznawalna. Widownię fascynowała jej orientalna uroda i niepowtarzalny styl. W 1922 roku wystąpiła w przełomowym dla swojej kariery filmie Złodziej z Bagdadu, gdzie towarzyszyła na ekranie samemu Douglasowi Fairbanksowi, wówczas okrzykniętego „królem Hollywood”. Wkrótce sama Wong zyskała status jednej z najpopularniejszych gwiazd lat 20. i 30., cieszącej się międzynarodową sławą.

Anna May Wong The Red Lantern Across the Singapore

Anna May Wong – Across to Singapore

Anna May Wong – „zdrajczyni Chin”

W drugiej dekadzie XX wieku Anna May Wong wystąpiła w pokaźnej liczbie niemych produkcji, grając między innymi z legendarnym Lonem Chaneyem (Mr. Wu, 1927), Joan Crawford (Across to Singapore, 1928), a także Polką, która zrobiła karierę w Hollywood – Gildą Gray (Diabelska tancerka, 1927). Aktorka była jednak zmęczona schematycznością otrzymywanych ról. W jednym z wywiadów mówiła: „Mamy swoje (my, Chińczycy) własne cnoty. Mamy ścisły kodeks postępowania, honorowości. Dlaczego nigdy nie pokazują tego na ekranie? Znużyło mnie to wszystko”. Anna podjęła decyzję o wyjeździe.

Na pewien czas opuściła Fabrykę Snów i postanowiła spróbować swoich sił w europejskim przemyśle filmowym i teatralnym. Tam występowała w niemieckich, francuskich i brytyjskich produkcjach, z czego największym sukcesem okazał się dramat Piccadilly (1929). Podczas pobytu na Starym Kontynencie zdobyła także uznanie sceniczne i nawiązała wiele przyjaźni, m.in. z reżyserką Leni Riefenstahl. W latach 30. Anna odwiedziła również Chiny – tam spotkała się z krewnymi, poszukiwała dalszych informacji o własnych korzeniach, a także lepiej wniknęła w rodzimą kulturę. Jej osiągnięcia w Hollywood spotkały się jednak z ostrą krytyką Chińczyków: utrwalającą na wielkim ekranie stereotypy o swoim narodzie Wong wprost okrzyknięto w prasie „zdrajczynią Chin”.

Wong Anna May

Anna May Wong – Piccadily

Ekspresem do Szanghaju

Ostatecznie Anna May Wong powróciła do Stanów Zjednoczonych, gdzie po teatralnych sukcesach odniesionych w Europie występowała również na Broadwayu. Aktorka zgodziła się przyjąć rolę w filmie Córka smoka (1931), tylko i wyłącznie przez wzgląd na obietnicę wytwórni Paramount o zaangażowaniu jej w następnej kolejności do produkcji Josefa von Sternberga. Jego obraz Szanghaj Ekspres miał premierę w 1932 roku. Anna May Wong wystąpiła tu u boku swej wieloletniej przyjaciółki i wielkiej divy ekranu, Marlene Dietrich. Dziś to właśnie Shanghai Express należy do najlepiej rozpoznawalnych pozycji w jej artystycznym dorobku.

Zagrała tu postać zmysłowej Hui Fei, która pada ofiarą gwałtu dokonanego przez stojącego na czele chińskich rewolucjonistów Changa. Kobieta postanawia zemścić się za doznane krzywdy i zabija swego oprawcę. W czasie realizacji filmu dyskryminacja znowu dała o sobie znać – wynagrodzenie Anny May Wong mającej w Szanghaj Ekspres nie mniej ekranowego czasu od boskiej Marleny, wynosiło zaledwie 6 tys. dolarów, podczas gdy imponująca gaża pani Dietrich sięgała kwoty 78 166 dolarów. Wówczas tak wielka różnica w płacach aktorek z pewnością nikogo nie dziwiła, lecz z dzisiejszego punktu widzenia jasne jest, że był to jeden z przejawów rasizmu.

„Ziemia błogosławiona”, ale nie dla każdego…

Panująca w Hollywood dyskryminacja rasowa niejednokrotnie zaprzepaściła szansę Wong na angaż w wymarzonej produkcji. Stało się tak w 1937 roku, kiedy aktorka starała się o rolę w dramacie społecznym Ziemia błogosławiona. Film opowiadał o losach chińskiego małżeństwa i stanowił adaptację cenionej powieści Pearl S. Buck. Dziś nikt nie wątpiłby, że idealnymi kandydatami do odtwórców głównych ról będą osoby narodowości chińskiej.

Anna May Wong - Szanghaj Express

Anna May Wong i Marlene Dietrich w filmie Sznaghaj Express

Jednak wtedy Ameryka była inna – po wykonaniu próbnych zdjęć Annę odesłano z kwitkiem. Wysłużono się śmieszną wymówką o „nieodpowiedniej” urodzie artystki. Jak na ironię pierwszoplanowa rola w opowiadającej o Chińczykach Ziemi błogosławionej powędrowała w ręce… Niemki. Twarz Luise Rainer pomalowano żółtą farbą, a jej kreacja O-Lan została nagrodzona Oscarem. Anna raz jeszcze musiała przełknąć gorycz porażki, zdeterminowanej wszechobecnym rasizmem i uprzedzeniami.

Inspirująca Anna May Wong

Wielkim zainteresowaniem w filmografii Anny cieszył się kryminalny obraz Daughter of Shanghai (1937), napisany specjalnie z myślą o niej. Jest to pozycja iście symboliczna w jej dorobku – tym razem pięknej i utalentowanej gwieździe udało się wyłamać spod odgórnej marginalizacji jej ról: Wong wcieliła się w postać pierwszoplanową, co było rewolucyjnym posunięciem ze strony realizatorów produkcji. W 1942 roku premierę miały zaś dwa filmy wojenne o antyjapońskiej wymowieLady from Chungking i Bombs Over Burma. Anna przekazała wynagrodzenie ze wspomnianych dwóch dramatów na rzecz akcji humanitarnych pomagającym obywatelom Chin w czasie II wojny światowej.

Anna May Wong była nie tylko pierwszą amerykańską aktorką pochodzenia azjatyckiego, której udało się zdobyć międzynarodowy rozgłos i miejsce wśród wielkich gwiazd Hollywood. Przez lata swojej kariery przeżywała wzloty i upadki, stała się niekwestionowaną ikoną stylu i postacią inspirującą kolejne pokolenia. Aktorka ubolewała nad tym, że większość jej ról opierała się na krzywdzących Chińczyków stereotypach, jednak z perspektywy czasu jej obecność na ekranie przyjmuje wymiar epokowy.

May Anna

Anna May Wong

Anna była jedną z osób zapoczątkowujących walkę z dyskryminacją w przemyśle filmowym, artystką, która w pierwszych dziesięcioleciach istnienia kina udowodniła, że przedstawiciele innej rasy mają szansę na zdobycie sympatii publiczności. Stała się legendą. Wong była ponadto pierwszą Amerykanką pochodzenia chińskiego, która otrzymała swój program w telewizji – w 1951 roku występowała w programie The Gallery of Madame Liu-Tsong. Ukoronowaniem jej artystycznego dorobku było przyznanie gwiazdy w Hollywoodzkiej Alei Sław. Anna May Wong zmarła 3 lutego 1961 roku na atak serca.

Źródła:

K. L. Alexander, Anna May Wong, National Women’s History Museum, 2019, <https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/anna-may-wong> (dostęp: 08.02.21).

M. Jean-Philippe, The True Story and Struggles of Hollywood’s Anna May Wong, „O, The Oprah Magazine”, 04.05.20.