Anthony Perkins – młodzieniec o dwóch twarzach

Anthony Perkins

Anthony Perkins w Psychozie A. Hitchcocka

Anthony Perkins był aktorem wybitnym. Rolą jego życia okazała się kreacja Normana Batesa w słynnej Psychozie Hitchcocka. Wsławił się również występami w filmach Przyjacielska perswazja czy Żegnaj ponownie. Jego śmierć była zbyt gwałtowna i tragiczna – odszedł na skutek zapalenia płuc, które było następstwem wyniszczającej choroby AIDS.

Pod skrzydłami X muzy

Anthony Perkins przyszedł na świat 4 kwietnia 1932 roku w Nowym Jorku, był jedynakiem. Pasję do aktorstwa i kina zaszczepił w młodym Tony’m jego ojciec. Osgood Perkins był aktorem teatralnym i filmowym, wystąpił m.in. w Człowieku z blizną (reż. Howard Hawks, 1932). Anthony stracił ojca, gdy miał zaledwie pięć lat – Osgood zmarł na atak serca. Chłopcu pozostała matka, Janet Esselstyn.

Tony na srebrnym ekranie zadebiutował w wieku 21 lat w filmie George’a Cukora Aktorka, gdzie wystąpił u boku Spencera Tracy. Trzy lata później zagrał w Przyjacielskiej perswazji (reż. William Wyler, 1956). Za rolę Josha Birdwella, Perkins został nagrodzony Złotym Globem – był to dopiero jego drugi film! W 1957 roku Perkins zagrał w bardzo dobrym westernie Anthony’ego Manna Gwiazda szeryfa. Wystąpił tam razem z wielkim Henry’m Fondą i charyzmatycznym Johnem McIntire.

Dwa lata później swoją premierę miał Ostatni brzeg (reż. Stanley Kramer) – film będący katastroficzną wizją przyszłości o zagładzie ludzkości. Na ekranie pojawiła się elita Hollywood: Gregory Peck, Ava Gardner, Fred Astaire i oczywiście wschodzący gwiazdor, Anthony Perkins. Ten sam 1959 rok, przyniósł współpracę Tony’ego z Audrey Hepburn przy romantycznym dramacie Zielone domostwa, w reżyserii ówczesnego męża Hepburn, Mela Ferrera. Wielkimi krokami zbliżał się przełomowy film w karierze Tony’go… Psychoza.

Perkins - Zielone domostwa

Anthony Perkins i Audrey Hepburn w filmie Zielone domostwa

Słynny matkobójca – Norman Bates

Kultowa Psychoza Alfreda Hitchcocka miała swoją premierę w 1960 roku. Wokół filmu powstawało wiele problemów, a nawet ryzyko zawieszenia realizacji. Przyczyną tego była początkowa klęska innego filmu Hitchcocka, Zawrotu głowy, przez co wytwórnia obawiała się powtórki niepowodzenia. Ostatecznie doszło do premiery, a film na zawsze wszedł do kanonu największych arcydzieł kina.

Psychoza to dobrze wszystkim znana historia Marion Crane (w tej roli Janet Leigh), nieszczęśliwie zakochanej złodziejki, która ucieka z 40 tysiącami dolarów. Zatrzymuje się w motelu Bates, prowadzonym przez Normana Batesa (genialnie zagranego przez Anthony’ego Perkinsa) o niewinnym wyglądzie, gdzie pada ofiarą morderstwa w słynnej scenie pod prysznicem. W hoteliku ginie również prywatny detektyw, a w rozwikłanie zagadki angażuje się chłopak (John Gavin) i siostra Marion (Vera Miles). Okazuje się, że ogarnięty tytułowym stanem psychozy Norman jest zabójcą, który cierpi na rozdwojenie jaźni: jest jednocześnie własną matką, którą zamordował, i sobą.

Anthony Perkins w Psychozie mistrzowsko oddał dwojaką osobowość Normana Batesa – z jednej strony młodzieńca o niewinnym uśmiechu i chłopięcej urodzie, a z drugiej doświadczonego mordercę o szaleńczym spojrzeniu, w którym górę bierze osobowość matki. Perkins doskonale zagrał również scenę, w której ujawnia się jego choroba – wbiega wówczas do piwnicy w sukience i peruce będąc pod wpływem dominacji osobowości matki. Do historii przeszło jego mrożące krew w żyłach spojrzenie z ostatniej sceny filmu, z której to kadr jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych w dziejach kina.

Anthony Perkins filmy - Psychoza

Perkins – finalny kadr Psychozy

Kariera Anthony’ego Perkinsa po Psychozie

Rok po premierze Psychozy, Perkins otrzymał rolę w całkowicie odmiennym gatunkowo melodramacie Żegnaj ponownie (reż. Anatole Litvak), gdzie zagrał wraz z Ingrid Bergman. Za swoją kreację został nagrodzony Złotą Palmą w Cannes. W 1962 roku wystąpił w Procesie Orsona Wellesa, ekranizacji słynnej powieści Franza Kafki. W tym dramacie psychologicznym towarzyszyli mu na ekranie Romy Schneider i sam reżyser. Rok 1974 przyniósł dla niego rolę w Morderstwie w Orient Expressie (reż. Sidney Lumet), gdzie królowała nagrodzona Oscarem Ingrid Bergman.

Po latach od premiery Psychozy zrodził się pomysł na jej kontynuację. Drugą część epickiego filmu wyreżyserował Richard Franklin w 1983 roku, a w rolę Normana Batesa ponownie wcielił się Perkins. Co ciekawe, wystąpiła tu także po raz drugi Vera Miles, jako Lila Loomis. Później powstały Psychoza III (1986), w reżyserii samego Anthony’ego Perkinsa, oraz Psychoza IV: Początek (reż. Mick Garris, 1990), do której scenariusz napisał Joseph Stefano – ten sam scenarzysta, który współpracował z Hitchcockiem przy oryginalnej wersji filmu.

Smutna rzeczywistość

Osobiste życie Anthony’ego Perkinsa nie było tak barwne jak jego kariera. Aktor po roli Normana Batesa przez resztę aktywności próbował walczyć z zaszufladkowaniem go wyłącznie w ten wizerunek. Nie udało mu się zerwać ciążącej etykietki – do dziś na dźwięk jego nazwiska większość osób myśli Psychoza.

Jednak najbardziej uciążliwe było dla niego ukrywanie się z własną orientacją seksualną. Perkins był biseksualistą. Plotkowano o jego licznych homoseksualnych związkach, w tym z aktorem Tabem Hunterem czy ze słynnym tancerzem baletowym Rudolfem Nurejewem. W 1973 roku poślubił Berry Berenson, z którą był do śmierci. Miał z nią dwóch synów: Oza i Elvisa. Jego dzieci podobnie jak ojciec obrały artystyczną ścieżkę kariery – pierwszy został aktorem, a drugi muzykiem.

W czasie produkcji Psychozy IV, zdiagnozowano u niego zakażenie wirusem HIV. Dwa lata po tragicznej informacji, w wyniku AIDS, 12 września 1992 roku Anthony Perkins zmarł w domu w Los Angeles.

Źródła:

C. Fujiwara, The Little Black Book: Movies, Cassell Illustrated, Londyn 2007.