„Burzliwe lata dwudzieste” – klasyka kina gangsterskiego

Burzliwe lata dwudzieste

 

Tytuł: Burzliwe lata dwudzieste (ang. The Roaring Twenties)

Rok produkcji: 1939

Reżyseria: Raoul Walsh

Obsada: James Cagney, Humphrey Bogart, Priscilla Lane, Gladys George, Jeffrey Lynn, Frank McHugh i inni

 

Burzliwe lata dwudzieste to klasyczna pozycja kina gangsterskiego w reżyserii Raoula Walsha, dla której tło stanowią czasy prohibicji i Wielkiego Kryzysu, szalony klimat lat 20. oraz dynamiczny rozwój mafijnego światka. Fenomenalną kreację stworzył tu James Cagney, a u jego boku wystąpili Priscilla Lane i Humphrey Bogart.

Czasy prohibicji i Wielki Kryzys

1918 rok, trwa I wojna światowa. Alianci toczą zaciekłe walki z Niemcami na terenach Francji. Wśród nich poznajemy trzech amerykańskich żołnierzy: Eddiego Bartletta (James Cagney), George’a Hally’ego (Humphrey Bogart) i Lloyda Harta (Jeffrey Lynn). W Ameryce Eddie pracował jako mechanik samochodowy, natomiast Lloyd prowadził praktykę prawniczą. Wkrótce wojna dobiega końca i młodzi mężczyźni wracają w rodzinne strony. Pod ich nieobecność w Ameryce zaszły zmiany kulturowe i ekonomiczne, a szerzące się bezrobocie odbiera przybyłym żołnierzom szansę na normalne życie.

Eddie znajduje się w ciężkiej sytuacji. Zatrzymuje się u swego dawnego przyjaciela Danny’ego (Frank McHugh), który sugeruje mu, aby został taksówkarzem. W międzyczasie Eddie spotyka śliczną, nieznajomą dziewczynę, z którą korespondował, będąc na froncie, Jean Sherman (Priscilla Lane). Spokój Eddiego zostaje jednak szybko zburzony – mężczyzna zostaje niesłusznie aresztowany i osądzony o nielegalny handel alkoholem.

Burzliwe lata dwudzieste film recenzja

Po wyjściu z więzienia zrezygnowany Eddie postanawia zadbać o własne dobro z dala od litery prawa. Zostaje gangsterem, a w realizacji nielegalnego biznesu pomaga mu nowa znajoma, Panama Smith (Gladys George). Z czasem do organizacji dołączają również Lloyd i George. Eddie trzyma przy sobie blisko również Jean, która zostaje piosenkarką w jego nocnym klubie. Adorowana dziewczyna zakochuje się jednak w Lloydzie, a Eddie musi przełknąć gorycz odrzucenia. Czarny czwartek 1929 roku i następujący po nim Wielki kryzys sprawiają, że Eddie traci całą swą fortunę, a z twardego mafiosa zamienia się w pijanego włóczęgę…

Esencja filmu gangsterskiego lat 30.

Burzliwe lata dwudzieste to istny hołd dla kina gangsterskiego lat 30. ubiegłego wieku, okresu, w którym film gangsterski ukształtował się w pełni, jako samoistny gatunek wyłaniający się z formy kryminału. W dziele Walsha dochodzi do podsumowania głównych cech i motywów kina gangsterskiego, które dotychczas można było zaobserwować w takich klasykach jak Mały Cezar (1931), Człowiek z blizną (1932) czy Aniołowie o brudnych twarzach (1938).

W Burzliwych latach dwudziestych akcja zostaje więc usytuowana w dużym mieście, przybierającym formę niebezpiecznego labiryntu, główne wydarzenia rozgrywają się tu o nocnej porze, a klimat produkcji budują głośne kluby, alkohol i broń. Nie brak tu tajemniczych zaułków czy drogich samochodów, którymi przemieszczają się mafiosi, a także towarzyszących im pięknych kobiet. Światło i cień urastają do rangi symbolu – klasycznie, mrok staje się tu sprzymierzeńcem dla szemranych interesów i to pod osłoną nocy dokonywane są napady czy morderstwa.

Film Burzliwe lata dwudzieste

Pogwałcenie niewinności

Fabuła filmu gangsterskiego Raoula Walsha realizuje klasyczny schemat życiowej drogi mafiosa i jego nieuchronnego upadku, jednak najciekawszą w tej perspektywie okazuje się motywacja gangstera popychająca go do wniknięcia w struktury mafijnego świata. Eddi Bartlett to sympatyczny, bystry i pracowity młody mężczyzna, który wracając do Ameryki po zakończonej wojnie, nie może liczyć na ponowne zatrudnienie.

Eddie ledwo wiąże koniec z końcem, a gdy w końcu udaje mu się podjąć pracę taksówkarza, to niefortunny zbieg okoliczności stawia go przed mylnym zarzutem o nielegalny handel alkoholem. Chłopak trafia do więzienia, a jego niewinność zostaje pogwałcona przez nieudolny system sprawiedliwości. Zakończenie wojny nie oznacza więc końca walki Eddiego, który w miejskiej dżungli stawia czoło ekonomicznemu kryzysowi, bezrobociu i prawnej niesprawiedliwości.

Wkroczenie przez Eddiego na ścieżkę bezprawia ma jednoznaczną motywację zewnętrzną – to społeczeństwo i zły czas „przymuszają” bezbronnego chłopaka do zostania gangsterem. Niewykorzystane spryt i ambicja bohatera spełniają się tym samym w organizacji przestępczej, którą Eddie prowadzi z prawdziwą determinacją i wedle własnych, twardych zasad.

The Roaring Twienties film

Eddiego doskonale sportretował James Cagney, gwiazda kina gangsterskiego. W Burzliwych latach dwudziestych Cagney zachwyca dynamiką swej postaci i z wielkim wyczuciem przedstawia niejednoznaczność Eddiego Bartletta. Aktor wypada niezwykle przekonująco w każdej z trzech odsłon swego bohatera – począwszy od okresu po zakończeniu wojny, przez życie gangsterskie, po ostateczny upadek i bankructwo.

George Hally

Eddie Bartlett to postać zupełnie odbiegająca od schematu zepsutego i jednoznacznie złego mafiosa. Inaczej prezentuje się sylwetka George’a Hally’ego– wyrachowanego, cynicznego gangstera, pozbawionego wszelkich zahamowań. W swych działaniach Hally kieruje się jedynie własną korzyścią. Troszcząc się jedynie o swój interes, gubi jednak resztki godności, bowiem bez zastanowienia zdradza swych przyjaciół i współpracowników. George nie ufa nikomu i jak widać nikt nie powinien ufać jemu, jednak Eddie obdarza go prawdziwą sympatią, za co przyjdzie mu zapłacić najwyższą cenę. George’a Hally’ego zagrał rewelacyjny jak zwykle Humphrey Bogart, który filmem Walsha utwierdził swoją pozycję doskonałego odtwórcy gangstera.

Droga do odkupienia win

Niezwykle wymowne okazują się ostatnie sceny Burzliwych lat dwudziestych. Eddie zabija George’a, aby ochronić rodzinę jego ukochanej Jean – były wspólnik planuje bowiem zemstę na Lloydzie, który zamierza ujawnić tajne informacje pogrążające szajkę George’a, stając po stronie prokuratury i sprawiedliwości. Dochodzi jednak do strzelaniny, w której wyniku Eddie zostaje ranny. Umiera na schodach kościoła, a biały śnieg otula jego sylwetkę. Do ciała bohatera podbiega Panama, która wypowiada kultowe już słowa na pytanie policjanta, o to, kim był Eddie: „Kiedyś był grubą rybą”.

Film Burzliwe lata dwudzieste recenzja

Scena śmierci Eddiego przybiera wymiar niemal sakralny. Panama trzyma jego martwe ciało na wzór piety, Matki Boskiej opłakującej Chrystusa. Również padający śnieg, kościół i dzień poprzedzający nadejście Nowego Roku stanowią wymowną symbolikę – odwzorowują one duchowe odkupienie Eddiego i jego drogę ku samooczyszczeniu. Tym samym dzieło Raoula Walsha odkrywa przed nami fascynujący portret mafiosa – człowieka, który odchodząc od prawości, do końca pozostaje wiernym własnemu kodeksowi moralnemu, a to ocala go przed potępieniem i wewnętrzną katastrofą.

Literatura:

C. Fujiwara, The Little Black Book: Movies: Over A Century of the Greatest Films, Stars, Scenes, Speeches and Events that Rocked the Movie World, Cassell Illustrated, London 2007.