Buster Keaton – kamienna twarz w obliczu zagrożenia

Buster Keaton

Joseph Francis Keaton, bo tak brzmiało prawdziwe imię jednej z legend amerykańskiego kina niemego, nigdy nie miał w życiu lekko. Jego rodzice byli objazdowymi artystami wodewilowymi, co przekładało się na “koczowniczy” styl życia młodego Josepha. Już w wieku 3 lat został partnerem scenicznym swojej rodziny i od tamtej pory cała trójka była znana jako “The Three Keatons”. Nie oszczędzano go, a plotki głoszą, że jedna z jego pierwszych ról polegała na graniu mopa, którym rodziciel wycierał scenę.

Jeśli chodzi o historię, w której aktor zdobył swój przydomek artystyczny – Buster, istnieją dwie wersje wydarzeń. Pierwsza, bardziej prawdopodobna, odnosi się do jego szybko nabytych umiejętności kaskaderskich. Podobno w wieku 5 lat Keaton spadł z wysokich schodów nie robiąc sobie żadnej krzywdy. Druga wersja głosi, że pseudonim został wymyślony przez przyjaciela rodziny, słynnego iluzjonistę, Harrego Houdiniego. W 1917 roku Buster Keaton razem z matką opuścili popadającego w alkoholizm ojca, co oznaczało również koniec kariery scenicznej dla przyszłego rewolucjonisty kina niemego.

Filmowe początki Bustera Keatona

Swoją filmową przygodę Keaton zaczynał w momencie, gdy Charlie Chaplin już był wielką gwiazdą. Przez wspólnego znajomego poznał się z Roscoe “Fatty” Arbucklem, rozpoznawalną wtedy postacią slapsticku, który był w trakcie zakładania swojej własnej wytwórni filmów Comique Film Corporation. Widząc drzemiący w Busterze ogromny talent do improwizacji oraz niesamowite umiejętności akrobatyczne, zatrudnił go do pracy przy swoich produkcjach.

Keaton zadebiutował w 1917 roku w filmie The Butcher Boy, oczywiście jako postać drugoplanowa, jednak całkowicie przyćmił Arbuckle’a i powoli wyrastał na kolejną gwiazdę komedii. Sielanka niestety nie trwała długo, bo już w 1921 roku doszło do ogromnego skandalu obyczajowego. Jego filmowy partner, “Fatty”, został oskarżony o gwałt oraz zabójstwo jednej z kobiet na imprezie organizowanej w jego domu. Proces trwał kilka lat i ostatecznie Arbuckle został oczyszczony z zarzutów, jednak zła sława oraz spadek popularności nie pozwoliły mu wrócić do dawnego zawodu. Od tamtej pory Buster musiał działać na własną rękę. Postawił na całkowitą niezależność twórczą zakładając Keaton Productions.

Keaton Buster

Buster Keaton w filmie Generał

Kaskader z kamienną twarzą

Keaton budował swoje filmowe kreacje zupełnie inaczej, niż Chaplin czy Lloyd. Ci dwaj wcielali się w postacie (Trampa i Harolda), które odgrywane były zawsze tak samo. Zmieniało się jedynie otoczenie oraz sytuacje, w jakich brały one udział. Buster postanowił, że każdy jego bohater będzie inny, jednak wszyscy będą posiadali jakąś cechę wspólną. Wtedy właśnie powstała słynna kamienna twarz z którą do dzisiaj jest kojarzony. Keaton uważał, że komedia staje się śmieszniejsza, jeśli odgrywa się ją na poważnie.

Najważniejsza cecha, która najbardziej odróżniała aktora od innych artystów tamtych czasów, to poświęcenie. Nie potrzebował kaskaderów, dlatego spora część gagów mogła skończyć się dla niego tragicznie. Jedna z najbardziej rozpoznawalnych scen, którą prawdopodobnie każdy z nas widział, pochodzi z filmu Marynarz na dnie morza. Podczas ogromnej wichury na postać graną przez Keatona zapada się cały przód domu, jednak udaje mu się wyjść z tego bez szwanku, bo stoi tam, gdzie spada fragment z wybitym oknem. Buster musiał to zrealizować za pierwszym razem, ponieważ powtórki zwiększały prawdopodobieństwo, że ustawi się w złym miejscu, co doprowadzi do tragedii.

Keaton - film Generał

Buster Keaton w filmie Generał

Bardziej niebezpieczne “keatonowskie zabiegi” znajdują się w Generale z 1926 roku. Jest to najbardziej kultowy oraz najdroższy film, jaki Buster zrealizował, co w znaczny sposób przełożyło się na niższą jakość jego późniejszych produkcji. Akcja rozgrywa się podczas wojny secesyjnej, a Johnnie Gray, główny bohater, traci swoją ukochaną lokomotywę i postanawia ją odzyskać. Keaton skacze po wagonach bez zabezpieczeń lub usuwa przeszkody na torach, ryzykując wpadnięciem pod pociąg. Nie obyło się jednak bez wypadku, przez który Buster miał później problemy ze słuchem. Chciał otworzyć zbiornik wody, znajdujący się nad nim, lecz nie zdawał sobie sprawy z jak ogromnym ciśnieniem ona wypryśnie. Jednak po chwili niepokoju, jak gdyby nigdy nic, wrócił do pracy.

Schyłek wielkiej gwiazdy

Przykłady można by mnożyć, jednak nie należy zapominać, że Keaton robił to wszystko dla nas, dla widzów. Chciał, żeby jego filmy oglądało się z zapartym tchem, żeby wyglądały jak najbardziej naturalnie. Niestety schyłek kina niemego nie miał dla niego, jak i dla reszty wielkich komików, litości. W latach 20. i 30. pogłębiały się problemy osobiste Bustera Keatna oraz alkoholizm, przez co pojawiał się już najczęściej w rolach epizodycznych w dźwiękowych produkcjach. Jednym z takich występów była rola w Bulwarze Zachodzącego Słońca Billy’ego Wildera, bardzo dobitnie przedstawiająca sylwetkę upadłego “niemego” idola. Jednak najważniejszym oraz najbardziej poruszającym gestem w stronę publiczności był wspólny skecz z Charliem Chaplinem w filmie Światła rampy z 1952 roku. Dwóch geniuszy swoich czasów spotkało się na wspólnej scenie po raz pierwszy, aby wrócić do swoich własnych, wodewilowych korzeni.

Buster Keaton biografia

Buster Keaton z rodziną, fot. “Chicago Daily News”

Buster Keaton zmarł 1 lutego 1966 roku w wieku 70 lat na raka płuc. Pozostawił po sobie bogatą, tworzoną z pasją filmografię oraz zapisał się w historii kina jako jeden z największych komików wszech czasów. Historia jego życia, niezwykle ciekawa oraz pełna trudnych doświadczeń, bez wątpienia nadaje się na ekranizację. Może kiedyś się jej doczekamy?

P.S: Krótkie oraz długie metraże z udziałem Bustera Keatona można znaleźć na YouTube lub innych serwisach wideo. Godne polecenie tytuły, oprócz tych wspomnianych, to Jeden tydzień, Rozkosze gościnności, Sherlock Jr., Marynarz na dnie morza lub Trzy wieki.