Cztery razy „Małe kobietki” – Hepburn, Allyson, Ryder i Ronan

Małe kobietki

“– Święta Bożego Narodzenia bez prezentów to nie święta – mruczała Jo, leżąc na dywanie.
– To takie okropne być biednym! – westchnęła Meg, spoglądając na swą starą sukienkę.
– Uważam, że to niesprawiedliwe, aby jedne dziewczynki miały dużo ładnych rzeczy, a inne nie miały nic a nic – dodała mała Amy obrażonym głosem.
– Mamy ojca i matkę, i siebie nawzajem – odezwała się ze swojego kącika Beth zupełnie zadowolonym tonem.”

Tak oto rozpoczyna się jedna z najsłynniejszych, XIX-wiecznych amerykańskich powieści pod tytułem Małe kobietki autorstwa Louisy May Alcott. Chwytające za serce losy ubogich, lecz zawsze wspierających się sióstr March były wielokrotnie adaptowane na potrzeby małego i dużego ekranu, z czego największym echem odbiły się cztery filmy hollywoodzkie – z Katharine Hepburn, June Allyson, Winoną Ryder i Saoirse Ronan w roli Jo. Czym różnią się owe ekranizacje oraz w jakim stopniu pozostają wierne literackiemu pierwowzorowi?

Małe kobietki to w istocie nazwa czteroczęściowego cyklu powieściowego, w którego skład wchodzą: Małe kobietki (1868), Dobre żony (1869), Mali mężczyźni (1871) i Chłopcy Jo (1886). Filmowcy najczęściej biorą na warsztat tylko dwa pierwsze tomy, traktując je jako jedną całość. W książce inicjującej serię Louisa May Alcott z czułością snuje opowieść o dorastaniu i doskonaleniu się oraz o kobiecej zaradności i solidarności w czasach, gdy przebywający z dala od swoich domów mężczyźni biorą udział w bratobójczej wojnie pomiędzy Północą a Południem. Małe kobietki i (przede wszystkim) Dobre żony to także złożony romans, w którym najwięcej zamieszania w życiu uczuciowym sióstr wprowadza młody sąsiad i przyjaciel rodziny, Laurie.

Małe kobietki książka

Kim są „małe kobietki”? Charakterystyka postaci

Dzieło pochodzącej z Pensylwanii Louisy May Alcott (1832–88) ma charakter autobiograficzny, albowiem prototypami czterech głównych bohaterek serii są ona i jej rodzeństwo. Równocześnie pisarka pragnęła, aby wszyscy czytelnicy Małych kobietek mogli odnaleźć w nich postać, z którą potrafiliby się identyfikować, dlatego każda z sióstr March odpowiada jednemu z czterech typów osobowości wyróżnionych przez Hipokratesa:

Meg (flegmatyk) – najstarsza i najbardziej urodziwa córka państwa Marchów, pobożna i o łagodnym usposobieniu, lecz bardzo próżna; marzy o bogactwie i eleganckich sukienkach, które czasami przysłaniają jej prawdziwe wartości; romantyczna, w decydujących chwilach zawsze kieruje się sercem; jej życiową aspiracją jest wyjść za mąż i mieć dzieci;

Jo (choleryk) – alter ego Louisy May Alcott, obiecująca twórczyni tekstów literackich, przebojowa, towarzyska, szczera i prostolinijna, szybko się niecierpliwi i wpada w złość, stanowczo odżegnuje się od idei zamążpójścia i chce zostać „starą panną”, jej największym utrapieniem w okresie dojrzewania jest fakt, że nie urodziła się chłopcem (z tego powodu niektórzy badacze literatury uważają jej postać za queer);

Beth (melancholik) – skromna, nieśmiała i zamknięta w sobie miłośniczka gry na fortepianie; altruistyczna, nie pragnie w życiu niczego oprócz szczęścia dla swoich bliskich (postać ta była wzorowana na przedwcześnie zmarłej na szkarlatynę ukochanej siostrze pisarki, prawdopodobnie dlatego została poddana przez nią całkowitej idealizacji);

Male kobietki 1933

Małe kobietki, 1933 r.

Amy (sangwinik) – najmłodsza i najbardziej rozpieszczona córka państwa Marchów, jest popularna w towarzystwie i czerpie z tego przyjemność, marzy o zostaniu światowej sławy malarką, jednak „talent to nie geniusz”; jej największą przywarą jest egoizm i protekcjonalność (lubi zachowywać się „jak dama”), wraz z rozwojem fabuły to ona przechodzi największą i najbardziej pozytywną metamorfozę.

Małe kobietki po raz pierwszy – Katharine Hepburn

Pierwsza dźwiękowa ekranizacja Małych kobietek (wiadomo o nakręceniu jeszcze przynajmniej dwóch niemych) powstała w 1933 roku w studio RKO Radio Pictures i wyreżyserował ją jeden z najwybitniejszych twórców starego Hollywood, George Cukor. To właśnie dzięki niemu angaż do filmu otrzymała wschodząca gwiazda, Katharine Hepburn, która rozbłysła jako Jo. W rolach pozostałych sióstr wystąpiły również znakomite: Frances Dee (Meg), Jean Parker (Beth) i – będąca wówczas w ciąży – Joan Bennett (Amy).

Film cieszył się ogromną oglądalnością. Oprócz udanej reżyserii i gry aktorskiej duża w tym zasługa scenarzystów, dzięki którym udało się wydobyć z oryginału jego esencję (Oscar w kategorii „najlepszy scenariusz adaptowany”). Nie bez znaczenia jest również fakt, iż Małe kobietki George’a Cukora miały swoją premierę podczas wielkiego kryzysu, tak więc ubóstwo rodziny Marchów przemawiało do amerykańskich widzów w sposób szczególny.

Małe kobietki po raz drugi – June Allyson

Małe kobietki 1949

Powojenny boom ekonomiczny w Stanach Zjednoczonych zachęcił filmowców do zintensyfikowania działalności. Ponownie sięgnięto więc po Małe kobietki. Za produkcję ekranizacji z 1949 roku odpowiadało studio MGM, a za reżyserię – twórca familijnego hitu Czarnoksiężnik z Oz (1939), Mervyn LeRoy. Tym razem postawiono na zdjęcia w technikolorze oraz wielkie nazwiska w obsadzie. W roli Meg wystąpiła Janet Leigh, Amy – Elizabeth Taylor, a Beth – znacznie młodsza od literackiego pierwowzoru, Margaret O’Brien. Po niezwykle charyzmatycznej kreacji Katharine Hepburn w Małych kobietkach z poprzedniej dekady, odgrywająca postać Jo June Allyson nie mogła liczyć na lawinę pozytywnych recenzji, choć trudno zarzucić aktorce brak zaangażowania.

Liczne odstępstwa od treści oryginału, pominięcie istotnych wątków fabuły oraz niedopasowanie części obsady pod względem aparycji i wieku (Peter Lawford jako Laurie, Rossano Brazi – profesor Bhaer…) czynią tę adaptację zbyt powierzchowną i najmniej godną polecenia.

Małe kobietki po raz trzeci – Winona Ryder

Po wersji z June Allyson Hollywood ponownie przypomniało sobie o powieści Louisy May Alcott dopiero w latach 90. Za kamerą obrazu wyprodukowanego w 1994 roku przez DiNovi Pictures stanęła Australijka Gillian Armstrong, której udało się stworzyć nostalgiczną i dość wierną przeróbkę literackiego pierwowzoru. Także w tym filmie pojawiły się gwiazdy wielkiego formatu: w postać matki czterech dziewczynek wcieliła się Susan Sarandon, a najsłynniejszej z córek – Winona Ryder. Oprócz tego w obsadzie znaleźli się wówczas jeszcze mało znani publiczności: Christian Bale (jako Laurie), Claire Danes (Beth) i Kirsten Dunst (młoda Amy).

Małe kobietki 1994

Jo w interpretacji Ryder (nominowanej za ten występ do Oscara) to atrakcyjna i pozbawiona chłopięcych cech, inteligentna młoda kobieta, która za radą swojego powiernika, profesora Bhaera (Gabriel Byrne), postanawia rozwijać się jako niezależna pisarka. To także w dziele Australijki po raz pierwszy pojawia się sugestia, iż za postacią Jo kryje się autorka powieści Małe kobietki.

Małe kobietki po raz czwarty – Saoirse Ronan

Najnowsza ekranizacja Małych kobietek w reżyserii Grety Gerwig spod loga Columbii Pictures miała swoją premierę w 2019 roku i osiągnęła artystyczno-komercyjny sukces. Doskonałe kreacje aktorskie stworzyli w filmie przedstawiciele młodego pokolenia – Saoirse Ronan (Jo), Florence Pugh (Amy), Eliza Scanlen (Beth), Emma Watson (Meg) i Timothée Chalamet (Laurie) – oraz doświadczone gwiazdy: Laura Dern (pani March) i Meryl Streep (ciotka March). Twórcy obrazu otrzymali w sumie 6 nominacji do Oscara i zwyciężyli w kategorii „najlepsze kostiumy”.

Dzieło Grety Gerwig zostało skonstruowane w oparciu o zaburzoną chronologię powieściowych wydarzeń, która dynamizuje akcję i czyni ją bardziej przystępną dla współczesnego widza. Ponadto posiada mocny wydźwięk feministyczny. Reżyserka skupiła się bowiem na fakcie, iż wydawca Małych kobietek wymógł na Louisie May Alcott, aby pod koniec drugiego tomu Jo wyszła za mąż, podczas gdy zamiarem autorki było, aby jej bohaterka pozostała singielką i przez większość czasu prowadzi swoją powieść właśnie w tym kierunku.

Małe kobietki 2019

Podsumowując, film Małe kobietki z 2019 roku jest interesującą dywagacją na temat (istniejących do dziś) nierówności w relacjach: autor-wydawca, artysta-przedsiębiorca, kobieta-mężczyzna. W świecie uporządkowanym według patriarchalnych reguł nadzwyczaj utalentowana pisarka ostatecznie ponosi klęskę – ugina się pod naporem swojego przełożonego i wydaje książkową Jo za profesora Bhaera. Sama zaś nigdy nie staje na ślubnym kobiercu i tworzy dalej…

Literatura:

Alcott May Louisa, Małe kobietki/Dobre żony, przeł. Melchior-Yahil Ludmiła, W.A.B., Warszawa 2020.

McIntyre Gina, Małe kobietki. Oryginalny przewodnik po filmie, przeł. Pomadowska Dorota, Poradnia K., Warszawa 2020.

Udostępnij “Cztery razy Małe kobietki – Hepburn, Allyson, Ryder i Ronan” swoim znajomym.