„Dzikość serca” – filmowy pastisz Lyncha

Dzikość serca

 

Tytuł: Dzikość serca (Wild at Heart)

Rok produkcji: 1990

Reżyseria: David Lynch

Obsada: Nicolas Cage, Laura Dern, Willem Dafoe, Diane Ladd, Isabella Rossellini, Harry Dean Stanton i inni

 

David Lynch, obok Briana De Palmy czy Pedro Almodóvara, to jeden z głównych przedstawicieli postmodernizmu w kinie. Wraz z jego Blue Velvet czy serialem Twin Peaks, to właśnie Dzikość serca uchodzi za klasyczny przykład filmowej epoki „ponowoczesnej”. Groteska, estetyka kiczu i gatunkowy pastisz Dzikości serca zrewolucjonizowały amerykańską kinematografię lat 90., stając się natchnieniem dla przyszłych kluczowych w nurcie postmodernistycznym produkcji, co widać na przykładzie Pulp Fiction Quentina Tarantino.

Sailor i Lula

Dzikość serca jest historią skomplikowanej relacji młodych kochanków: Sailora i Luli. W rolę filmowej pary wcielili się Nicolas Cage oraz Laura Dern – aktorka, która często współpracowała z Davidem Lynchem, grając m.in. w Blue Velvet czy Inland Empire. Związek bohaterów przenika drapieżna namiętność i bezgraniczna, a nawet szaleńcza miłość, na której drodze chce stanąć Marietta, matka Luli (w jej roli Diane Ladd, co ciekawe będąca również w rzeczywistości matką Laury Dern).

Marietta jest przeciwna chłopakowi córki, gdyż opuścił on więzienie po zakończeniu wyroku za zabójstwo. Jego ofiarą był jednak mężczyzna wynajęty przez nią samą w celu zlikwidowania Sailora, a więc Sailor dokonał zabójstwa jedynie we własnej obronie. Pod pozorem troski o córkę i strachu przed oddaniem jej w ręce kryminalisty kryje się prawdziwa przyczyna nienawiści Marietty – jest ona przekonana o tym, że w przeszłości Sailor był świadkiem dokonanej zbrodni, w której sama brała udział.

Dzikość serca film

Gdy Sailor wychodzi na wolność, Lula bez wahania podejmuje decyzję o kontynuacji ich związku. Młodzi kochankowie muszą uciekać z Karoliny Północnej przed gangsterami, których nasyła matka dziewczyny. Ich ostoją ma być Kalifornia, zanim jednak tam dotrą, napotkają na wiele dziwnych zdarzeń i ludzi. Jedną z takich osób, determinującą ich los, będzie gangster Bobby (w jego roli Willem Dafoe), który nakłaniając Sailora do napadu, wpędzi go ponownie do więzienia, w czasie, gdy Lula uświadomi sobie, ze jest w ciąży…

Lula i Sailor to niezwykle barwni bohaterowie. Dziewczyna emanuje seksualnością. Stylem bycia, gestami, odważnym strojem i zalotnym poniekąd paleniem papierosów podkreśla erotyczne wyzwolenie, pod którego powłoką kryje się wierząca w wyższy ideał miłości skrzywdzona dziewczynka – Lula została zgwałcona przed laty i to traumatyczne przeżycie nie daje o sobie zapomnieć w czasie jej podróży z ukochanym.

Sailor natomiast to dobry chłopak, fan Elvisa Presleya, który przez impulsywne, nieracjonalne postępowanie przysparza sobie i otoczeniu sporo problemów, co najgorsze wchodząc w konflikt z prawem. Jest typem buntownika i indywidualisty, co postanawia wyrazić ubiorem. Słynna stała się jego kurtka z wężowej skóry, która, jak sam wielokrotnie powtarzał, była „symbolem jego indywidualności i wiary w wolność jednostki”.

Ironia, surrealizm, groteska i hiperbolizacja – filmowe środki wyrazu Lyncha

Opowiedziana przez Lyncha w Dzikości serca historia Sailora i Luli ma swój pierwowzór literacki – jest nim powieść Barry’ego Gifforda. Lynch zmienił jednak znacząco wizję Gifforda, dodając happy end i liczne odwołania w trakcie akcji filmu do jednego ze swoich ulubionych filmów: Czarnoksiężnika z Krainy Oz.

Wild at Heart

Zarówno kreacje głównych bohaterów jak i fabularne zdarzenia są zabarwione sporą dawką ironii. David Lynch drwi w Dzikości serca z kultury przełomu lat 80. i 90. ubiegłego stulecia, ale też z filmowej tradycji. Jego film staje się więc manifestem kinowego postmodernizmu – mamy tu zatem i estetykę kiczu, i gatunkowy pastisz, elementy parodii i hiperbolę, a w końcu eksperymentalną zabawę.

Dzikość serca jako filmowy pastisz stanowi zlepek gatunków: jest ona połączeniem filmu drogi, noir, kryminału, melodramatu, a nawet filmu psychologicznego. W klimat kina drogi film Lyncha wpasowuje się przede wszystkim za sprawą głównego wątku ucieczki Sailora i Luli. Historia ich miłości tworzy też podstawy melodramatu. Wątek kryminalny tworzą morderstwo ojca Luli i współpraca jej matki z gangsterami, w których oczach Marietta staje się typową femme fatal z filmów noir. Elementy dramatu psychologicznego można z kolei odnaleźć w kreacjach głównych bohaterów, a zwłaszcza w postaci Luli dręczonej wspomnieniami traumatycznej przeszłości.

Warto zwrócić również uwagę na elementy baśniowe, które wprowadza do filmu Lynch, wykorzystując nawiązanie do Czarnoksiężnika z Oz czy tworząc postać wróżki, która w jednej z końcowych scen naprowadza na właściwą drogę Sailora. Od pierwszych chwil filmu bardzo wyraźnie widać też karykaturalny sposób gry aktorów i hiperbolizację filmowych wydarzeń. Zabieg ten ma za zadanie jeszcze bardziej uwydatnić ironiczny wydźwięk dzieła, jego cechy parodii i pastiszu.

Surrealizm czy groteska w Dzikości serca są natomiast obecne w praktycznie każdej scenie, mniej lub bardzie uwidocznione. To m.in. przerysowane gesty i zachowania bohaterów, nieposprzątane przez wiele dni wymiociny Luli, „pozostałości” uzębienia Bobby’ego (świetny w tej roli Willem Dafoe), scena jego napadu w rajstopach na głowie zamiast kominiarki czy taniec głównych bohaterów. To właśnie groteskowy, „dziki” taniec Luli i Sailora wywołuje główne skojarzenie względem Pulp Fiction Quentina Tarantino, powstałego po Dzikości serca, w którym obecna jest słynna scena tańca Mii i Vincenta.

Film Dzikość serca

W Dzikości serca piękne są także zbliżenia, a zwłaszcza ujęcie odpalanego papierosa (filmowe postacie palą papierosy praktycznie przez cały seans, co jest mocno charakterystyczne dla tego obrazu). Motyw ognia ogólnie staje się nieodłącznym elementem fabuły, jest on symbolem namiętnego związku Sailora i Luli – w filmie „płoną” nie tylko papierosy, ale również dom, wspomnienia Luli czy jej ojciec. Na uwagę zasługuje ponadto urozmaicona ścieżka dźwiękowa – z jednej strony mamy na niej agresywne dźwięki trash metalowego zespołu Powermad i jego utworu „Slaughterhouse”, w rytm którego wykonują szalony taniec Lula i Sailor, a z drugiej spokojne, jazzowe kompozycje wielokrotnie współpracującego z Davidem Lynchem kompozytora Angelo Badalamenti. Słyszymy w końcu słynne utwory Elvisa Presleya i to w dodatku w wykonaniu… Nicholasa Cage’a – Sailor śpiewa swojej ukochanej słynne „Love Me Tender”.

„Cały ten świat ma dzikość w sercu i szaleństwo na twarzy”

Dzikość serca jest filmem traktującym o ludzkiej emocjonalności, naszych lękach i pragnieniach przesiąkniętych seksualnym nienasyceniem i przemocą. Bezgranicznie zakochani w sobie Sailor i Lula w swojej miłości odnajdują oparcie wobec całości zła tego świata, napotykanych na swojej drodze morderstw, gwałtów, nieuzasadnionego rozlewu krwi i przemocy. I chociaż to również stanowi element drwiny Lyncha (w tym wypadku z gatunku melodramatu), to ich intymne wyznania miłości (będące przerywnikiem wobec ich drapieżnych uniesień seksualnych) potrafią wzruszyć.

Podczas 43. Festiwalu Filmowego w Cannes w 1990 roku to Dzikość serca zdobyła Złotą Palmę, co wywołało szereg kontrowersji. Krytycy byli podzieleni – część zachwalała film w czasie, gdy pozostali nie kryli zdziwienia wobec werdyktu jury. David Lynch swoją dziwną jak na tamte czasu produkcją zapoczątkował nowy trend w kinematografii, inspirując miłujących się w postmodernizmie twórców. Drugie, rewolucyjne, tego rodzaju zdarzenie miało miejsce cztery lata później, kiedy to Tarantino odbierał nagrodę główną na tym samym festiwalu za równie nowatorskie i wybitne Pulp Fiction.

Literatura:

B. Kosecka, A. Piotrowska, W. Kocołowski, Panorama kina najnowszego 1980-1995. Leksykon, wyd. Znak, Kraków 1997.

Słownik filmu, pod red. Rafała Syski, wyd. Zielona Sowa, Kraków 2005.