Femme fatale – 15 niebezpiecznych kobiet kina

Obecność kobiety fatalnej to nieodłączny element kina gangsterskiego i filmów noir. Postać niebezpiecznej bohaterki na ekranie staje się istnym ucieleśnieniem najskrytszych pragnień płci przeciwnej, jednocześnie skrywającym męski lęk przed wyzwoleniem kobiet spod patriarchalnej władzy. Z tego względu to w latach 40. XX wieku powstały najsłynniejsze filmowe wizerunki femme fatales, kiedy temat emancypacji zagościł w amerykańskim kinie. Piękne, uwodzicielskie, tajemnicze, i prowadzące mężczyzn do zguby – oto charakterystyka klasycznej figury kobiety fatalnej. Przypominamy 15 najsłynniejszych femme fatales, które zapisały się na kartach X Muzy.

15 słynnych femme fatales

 

Theda Bara jako Wampir – Głupiec tu był (1915)

Wamp - Theda Bara

Theda Bara to pierwsza w historii kina aktorka, która zyskała status wampa. Samo słowo „wamp” zostało ukute przez krytykę od angielskiego terminu „vampire”, a więc wampira. Wamp to bowiem kobieta-wampir: śmiertelnie niebezpieczna i traktująca mężczyzn przedmiotowo, jako środek do osiągnięcia własnych celów. Na ekranie cechy te miał podkreślać przede wszystkim bardzo mocny makijaż, zwłaszcza zaś blada cera i ciemne obramowanie oczu, nadające im magnetyczny niemal hipnotyzujący wyraz.

Pierwszym filmem, w którym Theda Bara objawiła się właśnie w takim wcieleniu, był niemy obraz z 1915 roku Głupiec tu był. Wcieliła się tu w piękną uwodzicielkę, która podczas morskiej podróży na statku poznaje statecznego amerykańskiego dyplomatę. Mimo że mężczyzna posiada rodzinę i ugruntowaną pozycję towarzyską, decyduje się porzucić to wszystko dla pięknej kochanki.

Greta Garbo jako Mata Hari – Mata Hari (1931)

Femme fatale - Greta Garbo

Kolejnym wcieleniem wampa była oczywiście boska Greta Garbo. W jej wykonaniu drapieżna, agresywna bohaterka przeistoczyła się w niezwykle subtelną, ale jednak szalenie niebezpieczną kobietę fatalną. Greta Garbo nie uwodziła już mężczyzn niczym krwiożerczy wampir. Do arsenału jej środków należały omdlewające spojrzenie, melancholia charakterystyczna dla kobiety z dalekiej Północy i senne, kocie ruchy. W takim wydaniu grała w wielu niemych filmach, jak np. Kusicielka czy Symfonia zmysłów.

Kwintesencją wizerunku Garbo jako femme fatale jest jednak Mata Hari z 1931 roku. Wcieliła się tu w autentyczną postać kobiety szpiegującej dla Niemców w czasie I wojny światowej. Bohaterka jako ponętna tancerka zyskuje sympatię Francuzów i wykrada ich tajne dokumenty. Garbo wystąpiła tu w specjalnie przygotowanym do filmu stroju kobiety-Sfinksa, z charakterystycznym nakryciem głowy. Jest to wyraźne nawiązanie do sztuki modernistycznej, z której wywodzi się figura kobiety fatalnej. To moderniści dokonali bowiem reinterpretacji starożytnego mitu o Sfinksie, potworze, który posiadał ciało lwa, a głowę i piersi kobiety, widząc w nim metaforę zagrażającej mężczyźnie kobiecości. I tak Sfinks stał się wymownym symbolem męskiej mizoginii.

Marlene Dietrich jako Lola Lola – Błękitny anioł (1930)

Fan fatale - Marlene Dietrich

Marlena Dietrich na wielkim ekranie wielokrotnie tworzyła postać kobiety fatalnej, jak choćby w filmach Blond Venus, Diabeł jest kobietą czy Trema. Wizerunek femme fatale wpisał się niemal w jej legendę obok androgenicznego stroju (słynne frak i cylinder) oraz zachrypniętego głosu. W Błękitnym aniele Josepha von Sternberga aktorka stworzyła niezapomnianą kreację pięknej, bezlitosnej i uwodzącej dla zabawy Loli Loli.

Jej bohaterka jest piosenkarką kabaretową, w której zakochuje się szanowany nauczyciel gimnazjum (Emil Jannings). Oczarowany mężczyzna z łatwością chwyta przynętę – żeni się z Lolą, tracąc tym samym pracę i pozycję społeczną. Tymczasem kobieta wcale go nie kocha, nie stroni od romansów i doprowadza do moralnej degradacji męża. Kluczowe dla tej historii słowa wyśpiewuje ze sceny sama Lola: „Mężczyźni lecą do mnie jak ćmy do światła, a jeśli się poparzą to nie moja wina”.

Mary Astor jako Brigid O’Shaughnessy – Sokół maltański (1941)

Femme fatale film - Mary Astor

Nagrodzona Oscarem dla najlepszej aktorki drugoplanowej za film Wielkie kłamstwo Mary Astor to gwiazda złotego wieku kina, której legenda dziś popada w zapomnienie. Aktorka przeszła do historii za sprawą kapitalnej roli złej kobiety z obrazu Johna Hustona Sokół maltański. To już klasyczny przykład filmu noir z pamiętną kreacją Humphreya Bogarta jako Sama Spade’a.

Astor zagrała tu intrygantkę i bezwzględną morderczynię Brigid O’Shaughnessy. Jej postać skrywa się pod maską uroczej, delikatnej i nieśmiałej kobiety, która dzięki swoim wdziękom potrafi zawrócić w głowie nawet cynicznemu detektywowi. Wciągnięty w jej przebiegły plan zdobycia cennej statuetki sokoła Sam Spade znajduje się w samym centrum wielkiego spisku. Ulegając czarowi panny O’Shaughnessy zostaje on zmuszony do walki o przetrwanie. Jego własny kodeks wartości mobilizuje go ostatecznie do wydania ukochanej w ręce policji.

Veronica Lake jako Ellen Graham – Pistolet do wynajęcia (1942)

Kobieta fatalna - Veronica Lake

Słynny wizerunek zwodniczej bohaterki z filmów noir w latach 40. XX wieku rozsławiła również Veronica Lake. Piękna aktorka zasłynęła z występów w duecie z Alanem Laddem w takich produkcjach jak Szklany klucz czy Błękitna Dalia. Za sprawą delikatnej, niemal dziewczęcej urody i burzy falujących blond loków ponętnie przysłaniających prawe oko Veronica stworzyła niedościgniony wzór kobiecej tajemniczości, za którą kryją się kipiący erotyzm i prawdziwe niebezpieczeństwo.

Jej najsłynniejsza femme fatale to Ellen Graham z obrazu Franka Tuttle’a Pistolet do wynajęcia. Gwiazda wcieliła się tam w piosenkarkę z nocnego klubu i dziewczynę porucznika Crane’a, podążającego tropem płatnego zabójcy. Lake występuje tu w słynnej, złotej sukni, dziś będącej znakiem rozpoznawczym jej stylu glamour.

Barbara Stanwyck jako Phyllis Dietrichson – Podwójne ubezpieczenie (1944)

Osobowość femme fatale - Barbara Stanwyck

Barbara Stanwyck to legenda złotej ery kina. Aktorka pozostawiła po sobie bogatą filmografię, a także świetne role dramatyczne i komediowe (zob. Top 10 – filmy z Barbarą Stanwyck). Do historii przeszła jej ikoniczna kreacja femme fatale z filmu noir Billy’ego Wildera Podwójne ubezpieczenie. Stanwyck zagrała w nim kuszącą Phyllis, młodą mężatkę niezadowoloną ze swego związku. Nawiązuje ona romans z nowo poznanym agentem ubezpieczeniowym i obmyśla plan na pozbycie się bogatego męża.

Naiwny sprzedawca polis, który jest przekonany o gorących uczuciach kochanki, wikła się w całą intrygę, nie przewidując jak dwulicową potrafi być Phyllis. Plan morderstwa doskonałego okaże się dla niego faktyczną pułapką zastawioną przez przebiegłą kobietę… Barbara Stanwyck skutecznie podsycała erotyczne napięcie filmu, nosząc na jednej ze stóp wymowny łańcuszek symbolizujący seksualną rozwiązłość. Phyllis to jedna z jej najwybitniejszych ról. Została za nią nominowana do Oscara w kategorii najlepszej aktorki pierwszoplanowej.

Gene Tierney jako Ellen Berent – Zostaw ją niebiosom (1945)

Motyw kobiety fatalnej - Gene Tierney

Gene Tierney w latach 40. minionego stulecia nazywano „najpiękniejszą aktorką w Hollywood”. Dziś znana jest głównie za sprawą roli w filmie noir Otto Premingera Laura. Wizerunek jednej z najniebezpieczniejszych kobiet kina stworzyła jednak w obrazie Zostaw ją niebiosom, który wyreżyserował John M. Stahl. Tierney zagrała tam Ellen Berent – zamożną, młodą kobietę, która nie potrafi przeboleć śmierci ojca.

Dziewczyna zawsze dostaje to, czego pragnie, więc gdy przypadkiem trafia na pisarza przypominającego jej zmarłego ojca, ten szybko ulega jej czarowi i bierze z nią ślub. Ellen przelewa głębokie uczucia z ojca na męża, dostając na jego punkcie istnej obsesji. Staje się chorobliwie zazdrosna i toksyczna, chce odseparować go od reszty rodziny. Aby zachować przy sobie ukochanego, nie cofnie się nawet przed najgorszą zbrodnią, a to doprowadzi do niejednej tragedii… Za pamiętną rolę w filmie Zostaw ją niebiosom Gene Tierney nominowano do Nagrody Akademii.

Rita Hayworth jako Gilda Mundson Farrell – Gilda (1946)

Fatalna kobieta - Rita Hayworth

Rita Hayworth to już symboliczna femme fatale klasycznego kina. Słynna aktorka w postać niebezpiecznej kobiety wcielała się wielokrotnie, jednak została zapamiętana przede wszystkim ze swych kreacji w filmach Gilda Charlesa Vidora i Dama z Szanghaju Orsona Wellesa. Wizerunek Hayworth jako Gildy i jej wykonanie utworu Put the Blame on Mame, w którego czasie ponętnie zsuwa jedną z rękawiczek, na dobre przeniknęły do popkultury.

Gilda Mundson to żona właściciela kasyna w Buenos Aires, który zatrudnia w swych szeregach niejakiego Johnny’ego Farrella (Glenn Ford). Mężczyzna szybko staje się zaufanym pracownikiem i otrzymuje funkcję ochroniarza pięknej Gildy. Nie wie jednak, że tych dwoje już wcześniej się spotkało, a co więcej łączyło ich namiętne uczucie. Na widok dawnego kochanka Gilda czyni wszystko, aby ożywić w nim wspomnienia i zazdrość. Bliskie relacje łączące mężczyzn wkrótce ulegają pogorszeniu i prowadzą do nieuchronnego konfliktu.

Lauren Bacall jako Vivian Sternwood – Wielki sen (1946)

Femme fatale filmy - Lauren Bacall

Lauren Bacall to ikona kina czarnego, której blask największej sławy przypadł na lata 40. i 50. ubiegłego stulecia. W wieku dojrzałym aktorka nadal tworzyła równie wyśmienite kreacje, co we wczesnym etapie aktywności, jak np. w produkcjach Morderstwo w Orient Expressie czy Miłość ma dwie twarze(zob. Top 5 – filmy z Lauren Bacall). Zwodniczą kobietę fatalną zagrała w głośnym filmie Howarda Hawksa Wielki sen, gdzie wystąpiła u boku ówczesnego męża, Humphreya Bogarta. Było to jedno z wielu udanych spotkań pary na wielkim ekranie.

Jej bohaterka z Wielkiego snu to jedna z dwóch córek statecznego pana Sternwooda. Milioner wynajmuje detektywa Marlowe’a, który ma rozwikłać sprawę szantażu jego rozkapryszonej pociechy Carmen. Marlowe trafnie przeczuwa, że za niepozornym śledztwem skrywa się wielki przekręt, a wśród zamieszanych osób znajduje się druga córka Sternwooda, szydercza Vivian. Lauren Bacall jako Vivian stworzyła wzorcowy wizerunek femme fatale – tajemniczej i zwodzącej głównego bohatera, który sam nie wie, czy kobieta doprowadzi go do zguby, czy może jest w nim faktycznie zakochana.

Lana Turner jako Cora Smith – Listonosz zawsze dzwoni dwa razy (1946)

Kobiety fatalne - Lana Turner

Lana Turner była jedną z największych gwiazd amerykańskiego kina lat 40. XX wieku. Zachwycająca blondynka zapisała się w historii X Muzy dzięki portretowi kobiety fatalnej z filmu noir Listonosz zawsze dzwoni dwa razy Taya Garnetta. Wystąpiła tam w roli Cory Smith, a u jej boku zagrał ówczesny symbol ekranowego buntu John Garfield.

Cora to piękna i młoda mężatka, znudzona życiem u boku dużo starszego partnera, z którym prowadzi przydrożną gospodę. Pewnego dnia w ich barze zjawia się przekorny włóczęga, którego pan Smith postanawia zatrudnić. Kobieta nawiązuje romans z pracownikiem i obmyśla plan na pozbycie się męża. Nieumiejący oprzeć się Corze kochanek zostaje wciągnięty w pułapkę… W 1981 roku Bob Rafelson wyreżyserował kolejną ekranizację powieści Jamesa Caina, a główne role w Listonosz zawsze dzwoni dwa razy zagrali wówczas Jessica Lange i Jack Nicholson.

Kim Novak jako Madeleine Elster/ Judy Burton – Zawrót głowy (1958)

Top femme fatale - Kim Novak

Szczyt kariery aktorskiej Kim Novak przypadł na lata 50. ubiegłego wieku. To wtedy zagrała w takich produkcjach jak Złotoręki, Kumpel Joey czy W środku nocy. Prawdziwym sukcesem ponętnej blondynki okazał się jednak występ w najlepszym dziele Alfreda Hitchcocka Zawrót głowy, gdzie stworzyła podwójną kreację Madeleine Elster i Judy Burton. Novak pokazała wszechstronność swojego talentu i zachwyciła zarówno jako tajemnicza, delikatna Madeleine, jak i wulgarna, charakterna Judy.

Jej bohaterki to w rzeczy samej jedna postać: kobiety wynajętej przez niewiernego męża, aby udawała jego żonę. Judy przebrana za panią Elster ma za zadanie uwieść detektywa Scottiego (James Stewart), a następnie na jego oczach udawać, że popełnia samobójstwo, aby ten zeznał o śmierci prawdziwej Madeleine Elster. Upozorowana śmierć prowadzi do załamania nerwowego mężczyzny i jego obsesji na punkcie zmarłej kochanki. Judy uświadamia sobie, że naprawdę zakochała się w Scottiem i próbuje na nowo związać się z detektywem – tym razem pod prawdziwym nazwiskiem…

Faye Dunaway jako Evelyn Cross Mulwray – Chinatown (1974)

Femme fatale cechy - Faye Dunaway

Faye Dunaway to słynna odtwórczyni tytułowej bohaterki z kultowego już filmu Bonnie i Clyde. W jednym z najlepszych dzieł Romana Polańskiego zagrała zaś wdowę Evelyn Mulwray, z którą romans nawiązuje detektyw Gittes (Jack Nicholson). Chinatown to niekwestionowany ukłon w stronę dawnego kina czarnego, a postać Evelyn pełni w tym kontekście rolę charakterystycznej dla tego gatunku femme fatale. Tajemnicza pani Mulwray nie jest zaledwie zwodniczą kochanką, odsuwającą protagonistę od słusznych tropów w toczonym śledztwie. To kobieta o ciemnej, traumatycznej przeszłości, za którą skrywa się faktyczny dramat: tyranizujący ojciec i doświadczenie kazirodztwa. Znakomitą w Chinatown Faye Dunaway odznaczono nominacją do Oscara i Złotego Globu.

Glenn Close jako Alex Forrest – Fatalne zauroczenie (1987)

Femme ftale w filmie - Glenn Close

W filmie Adriana Lyne’a Fatalne zauroczenie Glenn Close stworzyła intrygującą rolę femme fatale, której jednak nie wyczerpuje kostium zgubnej kusicielki. Alex Forrest to dojmująco samotna postać, poszukująca ciepła, zrozumienia i szczerej miłości. Jest też bardzo atrakcyjna i wrażliwa, ma jednak kruchą psychikę. Alex wikła się w krótki romans z Danem Gallagherem (Michael Douglas), „szczęśliwym” mężem i ojcem, który jednorazowo postanawia nagiąć własne zasady.

Jej uczucie do kochanka z czasem przeradza się w groźną obsesję. Kara, jaką przyjdzie zapłacić mężczyźnie za zdradę, okaże się wysoka. Alex przechodzi przez nieudaną próbę samobójczą i rezygnuje z rozpaczliwego zabiegania o powrót Dana. Zaczyna grozić ukochanemu. Wkrótce kolejne pogróżki zaczynają się spełniać, a rodzina Gallaghera znajduje się w prawdziwym niebezpieczeństwie… Przejmującą kreację Glenn Close wyróżniono nominacją do Oscara i Złotego Globu.

Sharon Stone jako Catherine Tramwell – Nagi instynkt (1992)

Fatale woman - Sharon Stone

Sharon Stone w latach 90. stanowiła niezaprzeczalną ikonę ekranowego seksu. Jej bohaterki były temperamentne i pewne siebie, czym doprowadzały mężczyzn do obłędu. Wcielenie nienasyconej seksualnie, tajemniczej i groźnej Catherine Tramwell z Nagiego instynktu Paula Verhoevena to największy popis jej aktorskich zdolności. To z tego filmu pochodzi także słynna scena przesłuchania, w której Sharon odważnie odsłania przed widzem wszystkie swoje wdzięki. Gwieździe partnerował Michael Douglas. Razem stworzyli na ekranie namiętny duet. Catherine Tramwell to atrakcyjna pisarka, która staje się główną podejrzaną w sprawie o morderstwo. Prowadzący śledztwo detektyw Curran z czasem ulega magnetyzmowi kobiety i daje się wciągnąć w jej niebezpieczną grę…

Patricia Arquette jako Renee Madison/ Alice Wakefield – Zagubiona autostrada (1997)

Femme fatale ranking - Patricia Arquette

Patricia Arquette zagrała kobietę fatalną w jednym z najlepszych dzieł Davida Lyncha, Zagubionej autostradzie. Otrzymała podwójną rolę Renee Madison i Alice Wakefield i to właśnie druga z jej bohaterek wpasowuje się w sztandarowy wizerunek niebezpiecznej uwodzicielki. Arquette stworzyła magnetyczną, pociągającą kreację. Nie sposób wręcz oderwać od niej wzroku. Alice Wakefield pojawia się w drugiej części filmu, kiedy to Fred Madison zostaje już „zastąpiony” postacią Pete’a Daytona, z którym nawiązuje ona romans.

Interpretując obraz Lyncha w kategoriach sennego marzenia i wyparcia traumatycznych dla postaci zdarzeń, Alice staje się figurą żony Freda Madisona, Renee. Fantazyjna Renee jako Alice zdobywa nowe cechy i wygląd – jest pewną siebie, niezależną, wyzwoloną seksualnie blondynką w obcisłych strojach. Podobnie jak Renee doprowadzająca swego partnera na skraj wytrzymałości przez podejrzenia o zdradę, tak też i Alice rujnuje psychicznie swego kochanka – nakłaniając go do zbrodni i zwodząc. W końcu to ona wypowiada sugestywne słowa „Nigdy nie będziesz mnie mieć”, pod którymi mogłaby się podpisać praktycznie każda wspomniana tu femme fatale.

Udostępnij “Femme fatale – 15 niebezpiecznych kobiet kina” swoim znajomym.

Artykuł powstał przy współudziale Agnieszki Czarkowskiej-Krupy