Oscary – historia najsłynniejszej filmowej nagrody świata

Rozdanie oscarów

Christian Bale, Natalie Portman, Melissa Leo i Colin Firth – Oscary 2011, fot. Staff Sgt. Carlos Lazo

 

Statuetka o wyglądzie rycerza opierającego się na mieczu, stojącego na rolce filmowej, jest obiektem pożądania prawdopodobnie każdego człowieka pracującego w przemyśle filmowym. Od ponad osiemdziesięciu lat jest przyznawana corocznie, obecnie w dwudziestu czterech kategoriach.

Początki Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej

Idea utworzenia organizacji zawodowej, zajmującej się filmem, zrodziła się w 1927 roku, podczas spotkania towarzyskiego szefa wytwórni MGM Louisa Mayera, aktora Conrada Nagiela, reżysera Freda Niblo i Freda Beetsona, który był liderem Związku Producentów Filmowych. Był to idealny moment do podjęcia inicjatywy, gdyż amerykański przemysł miał już za sobą serię przeobrażeń społeczno-ekonomicznych, a Hollywood stawał się światową stolicą filmu. W styczniu 1927 roku komitet założycielski liczył 30 osób, a jego członkowie reprezentowali pięć wydzielonych branż zawodowych: aktorską, techniczną, scenopisarską, producencką i reżyserską. Także pięć wydziałów liczyła struktura organizacyjna instytucji. 4 maja 1927 roku stan Kalifornia zatwierdził wniosek Akademii Filmowej o przyznanie statusu towarzystwa wyższej użyteczności.

Pierwsze Oscary

Idea przyznawania nagrody za osiągnięcia w dziedzinie filmu pojawiła się prawie w tym samym momencie, co utworzenie Akademii Filmowej. Za twórcę projektu statuetki uważa się Cedricka Gibbonsa, scenografa wytwórni MGM. Początkowo nagroda ta nazywana była “Academy Award”, nazwę “Oscar” przyjęła prawdopodobnie w 1931 roku. W połowie lat czterdziestych dziennikarze udowodnili, że koszt wyprodukowania statuetki wynosi zaledwie cztery dolary – jednak nie zawsze materiał z którego wykonywało się Oscary był taki sam. W latach 1942, 1943 i 1944 Akademia Filmowa symbolicznie przyznawała nagrody wykonane z gipsu, a nie jak dotychczas z metalu. Gipsowe figurki zostały wymienione na autentyczne dopiero, gdy alianci zaczęli wygrywać na frontach wojennych. Współczesna statuetka wykonana jest z cyny, miedzi i antymonu, pokrytego 24-karatowym złotem.

Statuetka Oscara

Joan Fontaine i Gary Cooper, fot. Los Angeles Times photographic archive, UCLA Library, 1942 r.

Pierwsze nagrody Akademii Filmowej rozdane zostały w dwunastu kategoriach: najlepszy film (Skrzydła), aktor (Emil Jannings), aktorka (Janet Gaynor), reżyseria (Frank Borzage), reżyseria filmu komediowego (Lewis Milestone), scenariusz oryginalny (Ben Hecht), scenariusz adoptowany (Benjamin Glazer), opracowanie napisów filmowych (Joseph W. Farnham), najlepsze zdjęcia (Charles Rosher i Karl Struss), artystyczna jakość produkcji (Wschód słońca), efekty inżynieryjne (Roy J. Pomeroy) oraz dekoracja wnętrz (William Cameron Menzies).

Statuetki rozdano podczas bankietu, który odbył się z okazji drugiej rocznicy założenia Akademii, 16 maja 1929 roku. W jury, od którego zależał werdykt, zasiadali: Alec Francis – reprezentant aktorów, Frank Lloyd – reżyser, Tom Geraghty – scenariopisarz, Sid Grauman – producent oraz A. George Volck – reprezentant wydziału technicznego. Z biegiem lat zmieniała się liczba kategorii, w których statuetkę przyznawano: w roku 1929 i 1930 nagrodzono artystów tylko w ośmiu kategoriach, a już w 1939 roku zwycięzców było aż dwudziestu. Obecnie nagrodę przyznaje się w dwudziestu czterech kategoriach.

Od sali bankietowej Hollywood Roosevelt Hotel do radia i telewizji

Niewątpliwie sława Oscara rosła wraz z popularnością radia i telewizji. Mimo tego, że bankietowy styl wręczania statuetek utrzymywał się przez kilkanaście lat, z czasem pojawił się kłopot z powodu liczebności zaproszonych na galę gości. Za jej scenerię służył już Chiński Teatr Graumana, Shrine Auditorium, Academy Award Theatre i RKO Pantages Theatre. Od 2002 roku gala Oscarów odbywa się w Dolby Theatre w Hollywood.

Początkowo relacji z przyznawania nagród można było słuchać w radio, a już 19 marca 1953 roku amerykańscy telewidzowie mogli po raz pierwszy obejrzeć półtora godzinną transmisję. Obecnie relacje z gali są emitowane na całym świecie.

Gala oscarów

Natalie Portman z Oscarem, fot. Staff Sgt. Carlos Lazo, 2011 r.

Polacy z Oscarem

Wśród docenionych przez Amerykańską Akademię Filmową nie brakuje Polaków. Już w 1942 roku statuetkę zdobył brytyjski dyrygent polskiego pochodzenia, Leopold Stokowski, za muzykę do filmu Fantazja Disneya. Następnie uhonorowani zostali: Bronisław Kaper za muzykę do Lili Charlesa Waltersa, Zbigniew Rybczyński, za film animowany Tango, Janusz Kamiński, za zdjęcia do filmu Stevena Spielberga Lista Schindlera, za pracę przy dekoracji wnętrz i scenografię przy tym samym filmie zostali docenieni Allan Starski i Ewa Braun. W 1999 roku ponownie statuetkę odebrał Janusz Kamiński za zdjęcia do filmu Szeregowiec Ryan, a rok później Oscara za całokształt twórczości odebrał Andrzej Wajda.

W 2003 roku doceniono Romana Polańskiego za film Pianista – z powodu nieobecności reżysera na gali, nagrodę w jego imieniu odebrał Harrison Ford. Za muzykę do filmu Marzyciel w 2005 roku statuetkę odebrał Jan A.P. Kaczmarek, a trzy lata później polsko-brytyjski film Piotruś i wilk wygrywa w kategorii w kategorii krótkometrażowy film animowany. W 2015 roku podczas ceremonii wręczenia Oscarów doceniono film Ida w kategorii najlepszy film nieanglojęzyczny. Warto pamiętać, że Amerykańska Akademia Filmowa dwukrotnie przyznała Oscara (nagrodę za zasługi oraz honorową nagrodę Gordona E. Sawyera) Stefanowi Kudelskiemu, twórcy Nagrody używanej niegdyś przez studia filmowe na całym świecie.

Literatura:

Marek Hendrykowski, Historia Filmowego Oscara, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1988