Irena Górska-Damięcka – czyli kobieta, która “wygrała życie”

Irena Damiecka

Irena Górska-Damięcka, fot. 1941 r. , NAC

“Teatrowi oddałam swoich synów. A wierzę, że oddam i wnuków, że i oni przejmą pałeczkę po nas i pobiegną w tej sztafecie” – mawiała artystka. W sztuce teatralnej zakochana była od dziecka, a jej aktorski talent podziwiano na deskach wielu polskich scen.

Urodzona 20 października 1910 roku w Oszmianie Irena Górska już od najmłodszych lat przejawiała zainteresowanie teatrem – głównie za sprawą matki, która czytała swoim dzieciom dramaty i prowadziła amatorski teatr w remizie strażackiej. Irena, po zdanej maturze w 1930 roku, rozpoczęła naukę w szkole teatralnej w Wilnie, którą skończyła po trzech latach zdając egzamin PIST-u. Mimo propozycji współpracy od warszawskich teatrów, aktorka została w Wilnie, gdzie grała w Teatrze na Pohulance.

Wystąpiła wtedy między innymi w Dziadach reżyserowanych przez Leona Schillera czy Powrocie mamy w reżyserii Zbigniewa Ziębińskiego. Od 1936 roku Irena Górska występowała w Teatrze Miejskim we Lwowie. Dyrektor tego teatru, Janusz Warnecki zawarł wkrótce porozumienie z Julianem Tuwimem i Fryderykiem Jarossym, dzięki czemu został kierownikiem artystycznym Teatru Buffo w Warszawie. Część zespołu teatru lwowskiego przeniosła się wraz z dyrektorem do stolicy, w tym również Irena.

Lata strachu i ucieczki

Swojego przyszłego męża, Dobiesława Damięckiego aktorka poznała, gdy po premierze w Buffo udała się ze znajomymi artystami do restauracji “Pod Kogutem”. Mężczyzna już wtedy był znanym aktorem, należał do zespołu Teatru Polskiego oraz grał w filmach. W połowie 1939 roku w teatrze Szyfmana zaczęła występować także Irena, już jako żona Dobiesława, gdzie jeszcze 1 września zagrała w sztuce Serca w rozterce. Pięć dni później w podziemiach Teatru Narodowego odbyło się spotkanie aktorów scen warszawskich, gdzie większość postanowiła opuścić stolicę, a wyprowadzenie grupy powierzono Dobiesławowi – dotarli do Sarn. W tym czasie Warszawa skapitulowała, a ponieważ na wschodzie zaczęło być równie niebezpiecznie, grupa zmuszona była zawrócić. Po powrocie do Warszawy Irena Damięcka pracowała w barze w Teatrze Polskim, następnie w “Cafe Jaracza” i w kawiarence Moja Maleńka.

7 marca 1941 roku wykonano wyrok na Igo Symie, aktorze który współpracował z Niemcami. W związku z tym, że Damięcki jawnie mówił o swojej niechęci do niemieckiego konfidenta i stał się podejrzanym o współdziałanie w tym zabójstwie, a za małżeństwem został wysłany list gończy. Początkowo Dobiesław i Irena, już w zaawansowanej ciąży, ukrywali się w mieszkaniach znajomych na terenie Warszawy. Wkrótce para wyjechała ze stolicy do wsi Podszkodzie niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego, podając się za Małgorzatę i Józefa Bojanowskich. To tam w 1941 roku przyszedł na świat pierwszy syn pary – Damian, a w 1944 Maciej. Cała rodzina w Podszkodzie doczekała końca wojny.

“Złoty wiek” pracy artystycznej

Po okupacji rodzina przeprowadziła się do Łodzi, gdzie odradzało się życie teatralne znacznie szybciej, niż w zniszczonej Warszawie. Irena Damięcka występowała wtedy między innymi w Teatrze Syrena i Teatrze Wojska Polskiego. Dopiero w 1948 roku rodzina wróciła na stałe do stolicy, gdzie Dobiesław przez kilka lat był dyrektorem Teatru Rozmaitości, a na krótko przed śmiercią w 1951 roku związał się z Teatrem Narodowym. Irena występowała wtedy w Teatrze Współczesnym. Po śmierci męża aktorka przeprowadziła się wraz z dziećmi do Koszalina, gdzie pracowała przez rok w Bałtyckim Teatrze Dramatycznym, nie tylko występując na scenie ale również pełniąc funkcję kierownika artystycznego.

Irena Damięcka w 1955 roku została dyrektorem Teatru Dramatycznego w Białymstoku, gdzie pracowała przez sześć lat – grając na scenie, reżyserując oraz ucząc młodsze pokolenia. W 1961 roku aktorka kolejny raz wróciła do Warszawy i związała się na długie lata z Teatrem Komedia. W 1977 roku wyjechała ze spektaklem Dziudziulińska do Stanów Zjednoczonych i Kanady, gdzie grała dla Polonii. Często też wyjeżdżała do teatrów w Łodzi i Sopocie. W ciągu swojego życia zagrała siedemdziesiąt ról teatralnych, wyreżyserowała czterdzieści siedem premier – ostatni raz w 1980 roku Dom złamanych serc w Teatrze Dramatycznym w Legnicy. Zmarła w 2008 roku w Konstancinie-Jeziornie.

Literatura:

Irena Górska-Damięcka, Wygrałam Życie, Prószyński i S-ka, Warszawa 1997