Jean Arthur – komediowa gwiazda lat 30.

Jean Arthur

Jean Arthur urzekła widownię komediowym talentem, niezwykłą energią i chrypliwym głosem, który to stał się jej znakiem rozpoznawczym. Nominowana do Oscara za rolę w filmie Wesoły sublokator aktorka zasłynęła z występów w screwball comedies i dziełach Franka Capry, stając się jedną z najpopularniejszych artystek lat 30. i 40. minionego stulecia.

Z małego miasteczka na Aleję Gwiazd

Gladys Georgianna Greene, bo tak brzmiało prawdziwe nazwisko aktorki, przyszła na świat 17 października 1900 roku w niewielkim Plattsburghu w stanie Nowy Jork. Wychowała się w protestanckiej rodzinie fotografa Huberta Greene i jego żony Johanny. Miała trzech starszych braci. Ze względu na charakter pracy ojca, rodzina bardzo często się przeprowadzała – w dzieciństwie Jean Arthur mieszkała w Jacksonville na Florydzie czy Westbrook w stanie Maine.

W 1915 roku Greenowie osiedlili się na Manhattanie w Nowym Jorku, gdzie po kilku latach Gladys rozpoczęła pracę stenografki, a z czasem spróbowała swych sił w modelingu. Na początku lat 20. wschodzącą modelkę wypatrzyli agenci ze studia Fox Films. Gladys udała się na próbne zdjęcia, zakończone sukcesem – podpisała roczny kontrakt i zadebiutowała w niemym dramacie Johna Forda Cameo Kirby (1923).

Arthur Jean

To wtedy zmieniła też nazwisko. Plotka głosi, że inspiracją do powstania nowego imienia Jean Arthur były dwie szanowane przez artystkę postaci: francuska bohaterka narodowa Joanna d’Arc oraz legendarny król Artur. We wczesnych latach Jean wcielała się najczęściej w role flapperek – młodych, niezależnych kobiet o stylu chłopczycy. Reżyser John Cromwell nie wróżył jej udanej kariery – podobno powiedział samej aktorce, że nie poradzi sobie w Hollywood. Bardzo się pomylił.

Jean Arthur – filmy

Po serii niepowodzeń we wczesnym etapie kariery i udziału w niemych produkcjach Jean Arthur odkryła swój dryg komediowy. To właśnie role silnych, temperamentnych heroin zapewniły jej największe uznanie i rozgłos. Kino dźwiękowe umożliwiło aktorce pokazanie swojej największej zalety – niezwykłego, chrypliwego głosu, który to szybko stał się jej znakiem rozpoznawczym. Wielokrotnie współpracujący z Jean Frank Capra opisał jej gardłowy głos jako „czasami przyjemnie wbijający się w wysokie oktawy jak tysiąc brzęczących dzwonów”.

W latach 30. XX wieku Jean Arthur dała się poznać jako osoba pełna charyzmy, przykuwająca uwagę bardziej dzięki sile charakteru niż swej ponadczasowej urodzie. Od początku była nonkonformistką, nie tylko ze względu na unikanie blasku fleszy – pozostając w cieniu typowych hollywoodzkich gwiazdeczek, udowadniała, że to talent i zaangażowanie są prawdziwą miarą dobrego aktorstwa. Jej pierwsza głośna rola komediowa pochodzi z filmu Johna Forda Całe miasto o tym mówi (1935), na którego planie spotkała się z Edwardem G. Robinsonem. Jean Arthur szybko zyskała również status jednej z ikon komedii z podgatunku screwball – zapewnił jej to występ w obrazie Williama A. Seitera Kuchareczka i kamerdyner (1935).

Jean Arthur filmy - Tylko aniołowie mają skrzydła

Jean Arthur i Cary Grant – Tylko aniołowie mają skrzydła

Wkrótce aktorka nawiązała współpracę z Frankiem Caprą, u którego stworzyła jedne z najznakomitszych ról w całej swojej karierze (Zob. Top 10 – najlepsze filmy Franka Capry). Współcześnie to właśnie występy u mistrza komedii obyczajowej są być może najbardziej rozpoznawalne w jej emploi, a zwłaszcza w Polsce, gdzie dorobek aktorki wydaje się mało znany. U Capry zagrała w trzech wybitnych pozycjach: Pan z milionami (1936), Cieszmy się życiem (1938) oraz Pan Smith jedzie do Waszyngtonu (1939). Partnerowała w nich takim gwiazdom jak James Stewart i Gary Cooper. W filmach Capry spod znaku idealistów zmierzających do wielkiego miasta (Pan z milionami, Pan Smith…) Jean wcielała się w cyniczne intrygantki, które początkowo dla własnych korzyści chcą pogrążyć głównych bohaterów, jednak miłość dokonuje w nich całkowitej przemiany i sprowadza na drogę przyzwoitości.

Ważną rolą w jej filmografii jest również postać Bonnie Lee pochodząca z przygodowego dramatu Howarda Hawksa Tylko aniołowie mają skrzydła (1939). To właśnie w tym obrazie spotkała się po raz pierwszy na ekranie z legendą amerykańskiego kina Carym Grantem. Aktorzy wystąpili jeszcze wspólnie w komediodramacie George’a Stevensa Głosy miasta (1942). Jean Arthur współpracowała ponownie ze Stevensem przy okazji jego udanej komedii Wesoły sublokator (1943), gdzie za kreację Connie Milligan otrzymała jedyną nominację do Oscara. W 1948 roku zagrała wraz z Marleną Dietrich w dziele Billy’ego Wildera Sprawy zagraniczne, którego akcja rozgrywa się w powojennym Berlinie.

Lata dojrzałe Jean Arthur

Życie prywatne Jean Arthur pozostaje owiane tajemnicą. Aktorka stroniła od rozgłosu, unikała fotoreporterów, bardzo rzadko pokazywała się też publicznie. Przy jednej z okazji miała powiedzieć, że wolałaby „poderżnąć sobie gardło niż udzielić wywiadu”. Jean ceniła spokój i pozostawała sceptyczna wobec hollywoodzkiego systemu gwiazd. Z wielkim ekranem pożegnała się w latach 50. ubiegłego stulecia, grając w nagrodzonym Oscarem za najlepsze zdjęcia westernie George’a Stevensa Jeździec znikąd (1953).

Jean Arthur Wesoły sublokator

Jean Arthur – Wesoły sublokator

W późniejszych latach Jean sporadycznie występowała na scenach Broadwayu, wcieliła się również w prawniczkę we własnym sitcomie The Jean Arthur Show z 1966 roku emitowanym przez stację CBS. Jej pierwsze małżeństwo z fotografem Julianem Ankerem zostało anulowane zaledwie po jednym dniu. W 1932 roku Jean Arthur poślubiła producenta i aktora Franka Rossa, z którym pozostawała w związku małżeńskim do 1949 roku. Nie miała dzieci. W latach 70. zamieszkała w Północnej Karolinie, gdzie uczyła aktorstwa w Vassar College.

W 1973 roku trafiła na pierwsze strony gazet, po tym jak wtargnęła na prywatną posesję sąsiada w obawie o stan zdrowia jego psa. Pełna miłości do zwierząt, przez całe życie Jean Arthur podejrzewała, że pies jest maltretowany – później przyznała: „Szczekał przez cały dzień i większość nocy i płakał jak dziecko. To całkiem złamało moje serce”. Aktorka miała też znieważyć przybyłego na miejsce funkcjonariusza.

Została aresztowana (w więzieniu spędziła 40 minut, ponieważ jej adwokat wpłacił kaucję) i ukarana grzywną w wysokości 75 dolarów, a także trzyletnim okresem zawieszenia. W 1975 roku występowała w swej ostatniej sztuce First Monday in October, jednak z powodu paraliżującej tremy po premierowym przedstawieniu została zastąpiona przez Jane Alexander. Jean Arthur na dobre zakończyła swą karierę i osiadła w nadmorskim mieście Carmel w Kalifornii.

Odeszła 19 czerwca 1991 roku w wieku 90 lat z powodu niewydolności serca. Prochy Jean Arthur rozrzucono u wybrzeży Point Lobos w Kalifornii. Aktorka została odznaczona gwiazdą w Hollywoodzkiej Alei Sław.

Źródła:

www.britannica.com

Actress Jean Arthur arrested, convicted, „Greeley Daily Tribune” 14.04.1973, https://www.newspapers.com (dostęp: 05.02.21).