Joan Crawford – od tancerki z Teksasu do gwiazdy Hollywood

Joan Crawford

Była piękna i niezwykle utalentowana, a jej nogi powalały męską część widowni. Swoją najwybitniejszą kreację stworzyła w filmie Mildred Pierce, za którą została nagrodzona Oscarem. Grała główne role w Grand Hotelu, Opętanej i Co się zdarzyło Baby Jane? Oto portret jednej z największych gwiazd amerykańskiego kina – Joan Crawford.

Trudne dzieciństwo Joan Crawford

Joan Crawford przyszła na świat 23 marca 1908 roku w San Antonio w stanie Teksas, jako Lucille Fay LeSueur. Jej data urodzenia nie została potwierdzona żadnym zapisem, gdyż Teksas rozpoczął prowadzenie rejestru urodzin dopiero po 1908 roku. Zrodziło to spekulacje, co do prawdziwego wieku aktorki – wiele osób było zdania, że Joan jest starsza o kilka lat, jednak ona sama przywoływała tę datę w wywiadach.

Lucille LeSueur była trzecim dzieckiem Anny Bell Johnson i Thomasa LeSueura – ich pierwsza córka zmarła niedługo po porodzie, a syn Hal Hayes urodził się około 1904 roku. Gdy Tom LeSueur odszedł od Anny, ta wkrótce ponownie wyszła za mąż za Henry’ego „Billy’ego” Cassina. Przez wiele lat Joan była pewna, że to Henry jest jej biologicznym tatą. O tym, kto jest jej prawdziwym ojcem, dowiedziała się od brata, który na każdym kroku starał się jej dokuczyć. Matka faworyzowała syna, karząc za wszelkie przewinienia małą Joan. Po latach aktorka tak skomentowała tę sytuację:

„Matka często mnie karała i to nie słownie, bo raczej niewiele miała mi do powiedzenia, ale fizycznie i zwykle niesprawiedliwie. Nie podobało mi się, że mnie bije, ale najbardziej bolało mnie to, że zawsze oskarżała mnie o coś, co zrobił mój brat. Hal nigdy nie był winny i nigdy nie poczuwał się do winy. Bez słowa patrzył, jak dostaję lanie”.

Joan najcieplej wyrażała się o przybranym ojcu. Cassin był dla niej czuły i troskliwy, nazywał ją tak jak siebie Billie. Wkrótce Joan bardziej polubiła pseudonim od prawdziwego imienia Lucille, a gdy po latach w Hollywood wybrano dla niej nowe imię, zwyczajnie tęskniła za Billie LeSueur.

Joan Crawford w dzieciństwie

Joan Crawford w dzieciństwie

W 1913 roku Cassin został oskarżony o współudział w malwersacji. W trakcie procesu został uniewinniony, ale niewygodna sprawa wpłynęła negatywnie na reputację całej rodziny. Wspólnie postanowili opuścić zamieszkiwany dotąd Lawton i przeprowadzić się do Kansas City. Joan zapisano do szkoły podstawowej Scarritt. Dziewczynka nigdy wcześniej się nie uczyła i z tego powodu przyjęto ją o trzy klasy niżej, co było powodem prześladowań ze strony rówieśników. Billie nie skarżyła się ani w szkole, ani w domu na to, że starsze dziewczyny ją biły i codziennie musiała wysłuchiwać wyzwisk pod swoim adresem. „Właśnie słowa bolały mnie najbardziej. Sińce się zagoiły, ale słowa ciągle brzmiały mi w głowie, zwłaszcza w nocy, więc kara trwała cały czas” – wyznała, będąc już sławną Joan.

Matka nie widziała cierpienia córki. Dopiero Cassin postanowił przenieść Joan do innej szkoły. Wybrał cieszącą się dobrą reputacją Akademię św. Agnieszki – Billie zamieszkała w internacie, a żeby na niego zarobić, musiała wykonywać różne prace, m.in. zmywać naczynia i nakrywać do stołu. W nowej szkole również miała problemy z rówieśnikami z powodu braku pieniędzy. Gdy przyjechała do domu na jeden z weekendów, dowiedziała się, że Cassin od nich odszedł. Matka wraz z dwójką dzieci została zmuszona zamieszkać na tyłach pralni, w której Joan musiała również pracować.

Joan Crawford biografia

Joan Crawford na początku kariery

Roztańczona Billie

Billie od początku kochała taniec i pragnęła zostać tancerką. To właśnie Cassin zaszczepił w niej pasję – jako właściciel Opery Ramsey zabierał przyszywaną córkę za kulisy, gdzie podglądała tancerki i uczyła się ich kroków. Kiedy Cassin zauważył jak szybko się uczy, zachęcał ją do ciężkiej pracy i popierał jej zainteresowania. Jej pierwszy występ miał miejsce w szkole św. Agnieszki, gdzie zagrała rolę stycznia w baletowym przedstawieniu Miesiące roku. Dumna Joan oczekiwała na aplauz, jednak zgromadzeni w sali rodzice oklaskiwali jedyne własne córki. Jej matka nie przyjechała na występ z powodu pracy. Później Joan wspominała ten dzień:

„Nie miałam więc rodzinnego wsparcia jak inne dziewczyny. Mogły liczyć na pochwały rodziny, wszystko jedno, jak tańczyły. Ja tego nie potrzebowałam. Być może brakowało mi pewności siebie i nie wierzyłam w swoje możliwości, z wyjątkiem jednej rzeczy – tańca – a to był bardzo istotny wyjątek. Tata mówił mi, że mam naturalne wyczucie rytmu (…)”.

Po ukończeniu szkoły średniej w 1923 roku Joan rozpoczęła pracę, jako sprzedawczyni w domu towarowym i zapisała się do college’u Stephens. W tym okresie odnosiła spore sukcesy w tanecznych konkursach. Po pewnym czasie postanowiła porzucić naukę i w całości poświęcić się tańcu. Na profesjonalnej scenie Joan wystąpiła po raz pierwszy, gdy do Kansas City przyjechała objazdowa rewia Katherine Emerine. Wybrano ją na dwutygodniowe tournée po Missouri. Po jego zakończeniu Joan nie chciała wracać ponownie do ubogiego życia – zabrała wszystkie pieniądze, pozostawiła mamie liścik i wyjechała do Chicago. Dzięki znajomości z Emerine szybko znalazła tam pracę, jako tancerka, która wkrótce miała uczynić z niej gwiazdę filmową.

Joan Crawford filmy

Joan Crawford – Grand Hotel

Pierwsze kroki Joan Crawford w MGM

Agent Katherine Emerine pomógł Joan znaleźć pierwszą pracę w Chicago. Została zatrudniona we Friar’s Club, a następnie wysłana na rewię w Oklahoma City i do Oriole Terrace w Detroit. To właśnie tam zwrócił na nią uwagę producent J.J. Shubert, który zaproponował jej występ w programie Innocent Eyes. Jak przyznała Joan, był to punkt zwrotny w jej karierze, ale to udział w The Passing Show of 1924 zachwycił producenta z wytwórni filmowej MGM. Wzięła udział w próbnych zdjęciach, a niedługo potem otrzymała telegram z propozycją pięcioletniego kontraktu z MGM. Do Los Angeles przybyła 3 stycznia 1925.

Pierwszy rok nie był dla niej łatwy – w początkowych sześciu filmach (jeszcze pod prawdziwym nazwiskiem) nie została nawet wymieniona w napisach. Szybko stała się symbolem kinowej chłopczycy (ang. flapper). Jej pierwszą ważną produkcją był film Old Clothes (reż. E. F. Cline, 1925). W tym czasie usłyszał o niej szef reklamy MGM, który stwierdził, że jej nazwisko LeSueur brzmi zbyt teatralnie. Wytwórnia zorganizowała konkurs na nowe nazwisko dla Billie i od tej pory już na zawsze została Joan Crawford. Po Old Clothes Crawford wystąpiła w kilku filmach, które pozytywnie wpłynęły na rozwój jej kariery. Wśród nich warto wymienić The Understanding Hearts (reż. J. Conway, 1927) czy Demona cyrku (reż. T. Browning, 1927).

Gwiazda Metro-Goldwyn-Mayer

W 1928 roku odbyła się premiera przełomowego filmu dla Joan – były to Nasze roztańczone córki (reż. H. Beaumont). Ugruntowały one jej pozycję, jako aktorki dramatycznej. Obraz był dość kontrowersyjny, ale udało mu się obejść cenzurę Kodeksu Haysa, który stał się skuteczny dopiero od 1935 roku. Nasze roztańczone córki są wymieniane wśród pięciu najlepszych ról Crawford w jej karierze obok Ludzi w hotelu, Kobiet, Mildred Pierce i Co się zdarzyło Baby Jane?. „To była idealna rola dla mnie. Przecież właśnie kimś takim byłam, roztańczoną córką” – powiedziała Joan.

Joan Crawford życiorys

Joan Crawford w filmie Twarz kobiety

Rok 1931 przyniósł role w filmach Grzesznica bez winy (reż. H. Beaumont) oraz Kobiety bez przyszłości (reż. C. Brown), w których zagrała u boku Clarka Gable’a. Rok później stworzyła świetną kreację w nagrodzonym Oscarem filmie Ludzie w hotelu (reż. E. Goulding). Joan była zachwycona współpracą na planie z wielkimi gwiazdami Fabryki Snów: Gretą Garbo, braćmi Barrymore oraz Wallace’em Beerym. Do końca twierdziła, że nigdy nie zrobiła lepszego filmu w swej karierze.

Produkcje warte uwagi przed występem w rozsławionym Mildred Pierce to Tańcząca Wenus (reż. R.Z. Leonard, 1933), Mężowie do wyboru (reż. W.S. Van Dyke, 1934) i Nie ufaj mężczyźnie (reż. W.S. Van Dyke, 1936). We wszystkich z trzech filmów ponownie współpracowała z Clarkiem Gable’em. Bardzo dobrą kreację stworzyła również w filmie George’a Cukora z 1941, Twarz kobiety.

Warner Bros. i Mildred Pierce

Joan Crawford filmy - Mildred Pierce

Joan Crawford – Mildred Pierce

1 lipca 1943 roku, po rozstaniu z wytwórnią MGM, Joan podpisała kontrakt z Warner Bros. Dwa lata później (po zmaganiach z niechętnym reżyserem) Crawford otrzymała rolę swojego życia – tytułowej bohaterki w Mildred Pierce (reż. M. Curtiz), za którą otrzymała jedynego Oscara w dorobku. Joan zdobyła rolę po poprzednim odrzuceniu jej przez odwieczną rywalkę – Bette Davis.

Kreacja silnej i zaradnej Mildred ugruntowała jej pozycję supergwiazdy. W czasie ceremonii rozdania Nagród Akademii Joan się nie pojawiła. Do mediów została podana informacja o jej chorobie, jednak bardziej prawdopodobnym wytłumaczeniem był strach przed porażką – aktorka była przekonana, że statuetkę zdobędzie Ingrid Bergman. Nagrodę przywiózł jej do domu sam reżyser, Michael Curtiz.

Sukces kasowy Mildred Pierce zaowocował dalszą współpracą z Warner Brothers. Joan stworzyła tym samym bardzo dobre kreacje w melodramacie Humoreska (reż. J. Negulesco, 1946) i filmie noir Opętana (reż. C. Bernhardt, 1947), za który zyskała nominację do Oscara. W 1952 roku swoją premierę miał film Felixa Feista This Women Is Dangerous, który okazał się wielkim niepowodzeniem. Po fiasku produkcji agent Crawford uznał za konieczne zerwanie kontraktu z Warner Bros. – Joan stała się aktorką niezależną.

Ostatnie kreacje wybitnej gwiazdy

W okresie lat 50. i 60. aktorka uczestniczyła głównie w czarnych filmach i dramatach. Sukcesem okazało się dzieło Sudden Fear (reż. D. Miller 1952). Za występ w tym obrazie Crawford otrzymała ostatnią nominację do Oscara, a także jedyną do Złotego Globu. Schyłek lat 50. przyniósł dobre kreacje w dramatach Jesienne liście (reż. R. Aldrich, 1956) oraz Wszystko co najlepsze (reż. J. Negulesco, 1959).

Joan Crawford Bette Davis

Joan Crawford i Bette Davis – Co się zdarzyło Baby Jane?

Film Co się zdarzyło Baby Jane? (reż R. Aldrich, 1962) był pięknym podsumowaniem jej kariery. Obraz jeszcze przed premierą wywołał sensację i szereg plotek, gdyż na ekranie były obecne konkurentki, Crawford wraz z Bette Davis. Tworzono teorie, że film tak naprawdę opowiada o ich destrukcyjnej relacji. Od ekipy z planu dało się słyszeć o skandalicznych zachowaniach aktorek wobec siebie – podobno Davis w scenie ataku na filmową siostrę naprawdę kopnęła Joan w głowę. Bette Davis za rolę tytułowej Baby Jane została po raz kolejny nominowana do Oscara. Crawford nie otrzymała nominacji, ale żeby dopiec rywalce w trakcie rozdania nagród, odebrała statuetkę za nieobecną na gali zwyciężczynię, Anne Bancroft. Film Aldricha zdobył tego wieczoru nagrodę za najlepsze kostiumy w czarno-białym filmie, a także cztery inne nominacje.

W ostatnich latach aktywności Joan Crawford wystąpiła jeszcze w kilku filmach oraz telewizyjnych talk-showach i reklamach. Jej ostatni aktorski występ miał miejsce w serialu ABC The Sixth Sense w 1972 roku.

Joan Crawford za kulisami sławy

Za kulisami Joan bywała nieszczęśliwą i sfrustrowaną osobą. Gwiazda była czterokrotnie zamężna, kolejno z Douglasen Fairnbanksem Jr., Franchote Townem, Phillipem Terrym oraz Alfredem Steelem. Podobno nawiązała płomienne romanse z Clarkiem Gable’em, Kirkiem Douglasem czy Vincentem Shermanem. Tajemnicą poliszynela pozostawała kwestia jej orientacji seksualnej. Joan Crawford była biseksualistką i wikłała się w liczne związki z kobietami. Jedna z plotek dotyczących jej słynnego konfliktu z Bette Davis głosi, że za wzajemną nienawiścią gwiazd nie kryła się aktorska rywalizacja czy kłótnia o tego samego mężczyznę, ale… odrzucone awanse Joan, która słynęła w Hollywood ze swej śmiałości względem koleżanek po fachu i preferencji homoerotycznych.

Joan Crawford dzieci

Joan Crawford z dziećmi

Joan Crawford pragnęła mieć dzieci, więc gdy okazało się, że nie może ich mieć, postanowiła dokonać wielokrotnej adopcji. Pierwsza dwójka, Christina i Christopher, okazali się niewdzięczni, przez co w testamencie aktorka ich wydziedziczyła. Po jej śmierci Christina napisała kontrowersyjną książkę Mommie Dearest, która miała rzekomo przedstawiać mroczną stronę ich matki. Wiele gwiazd Hollywood broniła Joan, w tym nawet Bette Davis czy Marlene Dietrich, twierdząc, że gwiazda zrobiła dla dzieci wszystko, co w jej mocy. Z kolei bliźniaczki Cathy i Cynthia nie stwarzały problemów, kochały i szanowały swoją matkę. Temat macierzyństwa Joan Crawford do dziś wywołuje szereg spekulacji i kontrowersji, budując wokół jej osoby mroczną otoczkę przez wzgląd na niewystarczającą ilość dowodów opowiadających się zarówno przeciw jak i w jej obronie.

Joan Crawford zmarła 10 maja 1977 roku na atak serca. Jej majątek zgodnie z testamentem został podzielony dla bliźniaczek, jej sekretarki i przyjaciółki w jednym, a także na cele charytatywne. Hollywoodzka gwiazda dała się zapamiętać, jako niezwykle pracowita, sympatyczna i kochająca swoich fanów aktorka, która, co było rzadkością w tamtych czasach, mimo ubogiego i ciężkiego dzieciństwa, swoją pracą podbiła amerykańskie kino.

Billie kochała swoją sławę i rozgłos, przez co na co dzień również postanowiła zostać Joan Crawford. Mawiała: „Ludzie liczą na to, że zobaczą Joan Crawford, a nie zwykłą dziewczynę z sąsiedztwa. Jeżeli chcą zobaczyć zwykłą dziewczynę z sąsiedztwa, niech idą do sąsiadów”.

Literatura:

Charlote Chandler, Joan Crawford, Prószyński i S-ka, Warszawa 2013.