Lon Chaney – „człowiek tysiąca twarzy”

Lon Chaney

Lon Chaney w filmie Upiór w operze (1925)

Przez wielu uznawany za najwybitniejszego aktora niemej ery kina Lon Chaney z całą pewnością zasługuje na tytuł jednego z największych talentów w dziejach X Muzy. Grywał złoczyńców i wykluczonych przez społeczeństwo odmieńców, nadając każdej z postaci cząstkę tragizmu. W portret wykreowanego przez Chaneya antybohatera wpisywały się samotność, wewnętrzne frustracje i brak zrozumienia. Jego gotowość do skrajnych transformacji wizerunku spowodowała, że nazywano go „człowiekiem o tysiącu twarzy”.

Poza dźwiękiem

Lon Chaney (właściwie Leonidas Frank Chaney) urodził się 1 kwietnia 1883 roku w Colorado Springs w rodzinie Emmy i Franka Chaney. Rodzice artysty byli głuchoniemi, przez co Lon już we wczesnym dzieciństwie opanował do perfekcji pantomimę i cielesny sposób ekspresji myśli, nie mogąc kontaktować się z nimi werbalnie. Miał angielskie, irlandzkie i francuskie korzenie. Po osiągnięciu pełnoletniości zaczął rozwijać swe aktorskie zdolności, rozpoczynając od występów wodewilowych.

W 1905 roku Lon Chaney poznał początkującą artystkę estradową Clevę Creighton. Para wzięła ślub, a w lutym 1906 roku na świat przyszedł jedyny potomek aktora, Lon Chaney Jr., urodzony jako Creighton Tull Chaney. Syn kontynuował tradycję sławnego ojca, tworząc ekranowe kreacje potworów i występując w filmach grozy. Lon Chaney nie cieszył się jednak długo rodzinną sielanką.

Kłopoty w jego małżeństwie zaczęły znacznie narastać, czego kulminacją było zdarzenie z kwietnia 1913 roku – Cleva przybyła do Majestic Theater w Los Angeles, gdzie pracował jej mąż i publicznie zażyła chlorek rtęci. Próba samobójcza zakończyła się niepowodzeniem, jednak tragiczne zdarzenie zrujnowało zarówno wokalną karierę Clevy, jak i teatralną pozycję Lona. Rozstali się jeszcze w tym samym roku. Dwa lata później aktor poślubił Hazel Hastings, z którą pozostawał w związku małżeńskim do końca życia.

 

Wokół rozwodu powstał niemały skandal i Lon Chaney był zmuszony wycofać się z teatru. Zatrudnienie zdobył w dynamicznie rozwijającym się przemyśle filmowym, grając przez pierwsze lata role epizodyczne. Między 1913 a 1930 rokiem wystąpił łącznie w ponad 150 niemych produkcjach, słynąc z bogatej ekspresji, perfekcjonizmu gry i kreacji legendarnych złoczyńców. Chaney doprowadził do doskonałości nie tylko własny styl gry, ale też technikę charakteryzacji, samodzielnie wykonując makijaż czy maski do swych najsłynniejszych filmowych wcieleń.

Lon Chaney Londyn po północy

Lon Chaney – Londyn po północy

Największe role Lona Chaneya

Punktem przełomowym w filmowej karierze Lona Chaneya okazała się niema produkcja The Miracle Man z 1919 roku. Krytyka była zachwycona jego występem, a sam artysta zdobył status gwiazdy i tytuł jednego z czołowych aktorów charakterystycznych. Był ekranowym kameleonem, a każde jego wcielenie kradło całą uwagę widza, porażało niezwykłym ładunkiem emocjonalnym, zapadając na długo w pamięć.

W filmie kryminalnym The Penalty (1920) zagrał gangstera z amputowanymi kończynami, w dramacie Shadows (1922) wcielił się w postać chińskiego imigranta, a w Mr. Wu (1927) zachwycił charakteryzacją stuletniego Chińczyka. Wykonanie makijażu trwało nawet do sześciu godzin – dla uwydatnienia kości policzkowych używano bawełny, rybia skóra miała nadać oczom Lona orientalnego charakteru, za każdym razem tworzono też „kozią bródkę” i wąs przy wykorzystaniu włosów z krepy.

Lon Chaney biografia - Dzwonnik z Notre Dame

Na potrzeby roli w adaptacji powieści Victora Hugo Dzwonnik z Notre Dame (reż. W. Worsley, 1923) samodzielnie stworzył garb Quasimodo, który podobno miał ważyć ponad 20 kilogramów. Chaney ukrył również uprząż skręcającą jego tułów, czując tym samym realny ból torturowanej postaci. Film okazał się sukcesem finansowym studia Universal, a poświęcenie i talent Lona Chaneya przeszły do historii kina. W 1924 roku premierę miał z kolei dramat Victora Sjöströma Ten, którego biją po twarzy, gdzie Lon Chaney zagrał naukowca Paula Beaumonta, który po życiowym niepowodzeniu rozpoczyna karierę w cyrku, występując jako klaun.

Najsłynniejsza i mistrzowska kreacja Lona Chaneya pochodzi jednak z adaptacji powieści Gastona Leroux Upiór w operze (1925). W znakomitym, klasycznym filmie grozy Chaney stał się siejącą postrach i na wskroś tragiczną postacią Eryka – oszpeconego muzyka, zamieszkującego podziemia Opery Paryskiej, który uprowadza młodą śpiewaczkę Christine (w tej roli Mary Philbin). Dwa lata później światło dzienne ujrzały dwa thrillery Toda Browninga – Demon cyrku oraz Londyn po północy (dziś zrekonstruowany przy użyciu zachowanych zdjęć). W poruszającym Demonie cyrku Chaney wcielił się w zbrodniarza i cyrkowca imieniem Alonzo, który dla ukochanej Nanon (Joan Crawford) jest w stanie amputować własne ręce… Figura Alonza to popis aktorstwa najwyższego lotu – Lon oddaje zarówno wewnętrzne zło antybohatera, jak i jego tragizm, wzbudza w nas obrzydzenie, strach, ale też i współczucie oraz zachwyt. Ten występ powinien znać każdy miłośnik kina.

Ostatnim filmem Lona Chaneya był melodramat z ery Pre-Code The Unholy Three (1930) – jedyny dźwiękowy obraz w całym jego dorobku. Aktor zagrał w nim profesora Echo.

Lon Chaney filmy - Demon cyrku

Lon Chaney – człowiek tysiąca twarzy

Lon Chaney to jeden z najwybitniejszych aktorów w dziejach X Muzy. I chociaż w jego emploi przeważają portrety złoczyńców i potworów, to każda z ról Lona była na swój sposób wyjątkowa. Mało który z późniejszych hollywoodzkich gwiazdorów mógł poszczycić się tak ogromną wszechstronnością talentu, zdolnością do transformacji i umiejętnościami charakteryzatorskimi, co Chaney. Dodatkowo każda z jego wielkich postaci była uwikłana w wewnętrzny konflikt walki dobra ze złem, została też naznaczona cierpieniem i osamotnieniem, nadając w ten sposób wymiar niejednoznaczności.

Nawet największy złoczyńca dzięki arcywybitnej sztuce Lona Chaneya potrafił wzbudzić żal i współczucie w widzu. Niestety większość z jego filmów (około 100 ze 157!) zaginęło i dziś niedane jest nam zapoznać się z legendarnymi występami, chociażby w The Miracle Man czy Londynie po północy. Mamy jednak dostęp do zachowanych zdjęć, które jasno ukazują niezwykłą mimikę Chaneya, jego przenikliwe spojrzenie, charyzmę i magnetyzm. Określenie „człowieka o tysiącu twarzach” jest więc nadzwyczaj trafne.

Lon Chaney odszedł 26 sierpnia 1930 roku. Miał zaledwie 47 lat. Nieco ponad pół roku przed śmiercią u aktora zdiagnozowano raka płuc, a wypadek na planie w trakcie realizacji filmu Thunder przyczynił się do pogorszenia stanu jego zdrowia. W gardle Lona Chaneya utkwił sztuczny śnieg, który doprowadził do groźnej infekcji, a w rezultacie krwotoku, będącego przyczyną śmierci artysty. Na pogrzebie w Glendale w stanie Kalifornia zjawiły się największe osobistości ówczesnego Hollywood – Louis B. Mayer, Lionel Barrymore, Irving Thalberg, Tod Browning czy Ramon Novarro. Ciało Lona Chaneya spoczęło na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park.

Źródła:

Home