Mabel Normand – królowa slapsticku

Mabel Normand

Wspominając największych komików ekranu niemego okresu kina, zazwyczaj myślimy o takich artystach jak Charlie Chaplin, Buster Keaton, Roscoe „Fatty” Arbuckle, Stan Laurel i Olivier Hardy, Ben Turpin czy Harold Lloyd. Co tu dużo ukrywać – myślimy o mężczyznach. Mabel Normand była najsłynniejszą aktorką komediową wczesnego kina, a zarazem reżyserką i scenarzystką, której charyzma i niewątpliwy talent uświetniły niejeden film slapstickowy. O popularność wśród amerykańskiej publiczności rywalizowała z samą Mary Pickford, mimo że obie artystki wykreowały zupełnie inny typ ekranowej bohaterki. Życie prywatne Mabel Normand było zaś naznaczone pasmem skandali i tragicznych wydarzeń, które bezpośrednio wpłynęły na załamanie jej barwnej kariery…

Wschód gwiazdy

Jak to bywa w przypadku wielu gwiazd starego kina, data urodzenia Mabel Normand budzi wiele wątpliwości. Amabel Ethelreid Normand przyszła na świat (najprawdopodobniej) 9 listopada 1892 roku w okręgu Nowego Jorku o nazwie Staten Island. Miała irlandzkie i francuskie korzenie. Wychowywała się w rodzinie klasy robotniczej, a od najmłodszych lat dała się poznać jako żywiołowa, otwarta, niepokorna dziewczynka o ponadprzeciętnej urodzie i świetnej kondycji fizycznej. W młodości Mabel uwielbiała pływać, a zamiłowanie do aktywności sportowej miało zbawienny wpływ na jej sylwetkę – we wczesnej młodości przyszła aktorka zwróciła na siebie uwagę artystów, rozpoczynając swą karierę od pracy modelki. Pozowała m.in. słynnemu rysownikowi Charlesowi Dana Gibsonowi.

Będąc jeszcze nastolatką obdarzona wyjątkową urodą i charyzmą Mabel Normand spróbowała własnych sił przed kamerą. Szybko zrozumiała, że praca w przemyśle filmowym przynosi o wiele większe zyski od jej dotychczasowej aktywności modelki. Wspierana przez matkę, która, począwszy od debiutu córki, wierzyła w jej sukces i dokonując realistycznego oglądu sytuacji stwierdziła, że kino przyniesie Mabel fortunę, młoda dziewczyna zaangażowała się „na serio” w rozwój kariery filmowej. Za jej pierwszą znaczącą rolę uznaje się występ w krótkometrażowym dramacie D. W. Griffitha z 1911 roku zatytułowanym „Her Awakening”.

Normand Mabel

U boku Macka Sennetta

Wkrótce Mabel Normand spotkała na swej drodze jednego z najważniejszych mężczyzn jej życia – reżysera i założyciela wytwórni Keystone Studios Macka Sennetta, okrzykniętego w późniejszych latach mianem „króla komedii”. Początkująca aktorka nawiązała współpracę ze specjalizującym się w komediach slapstickowych twórcą, a ich relacje pozostawały bliskie również poza planem filmowym. Prywatnie Mabel i Sennetta połączyło namiętne uczucie, a ich romans był pełen komplikacji i burz. Początkowo Mack obsadzał Normand w rolach tzw. „bathing beauties” – skąpo ubranych statystek, wypełniających w zasadzie dalszy plan prezentowanej historii, których celem było zwrócenie uwagi męskiej części widowni.

Z czasem Mabel uwydatniła swój komediowy potencjał. Jej sukces tkwił w naturalizmie gry i swobodzie przed kamerą, tak bardzo pożądanej przy produkcji lekkich, miejscami postrzelonych filmów slapstickowych, które wymagały od aktorów spontaniczności, niekiedy improwizacji, a z pewnością dynamiki i wręcz przerysowanej ekspresji, gwarantujących powodzenie tego typu komedii. Mabel Normand doskonale łączyła wszystkie z wymienionych cech. Publiczność ją pokochała, a komedie z jej udziałem przynosiły pokaźne zyski.

Mabel wystąpiła łącznie w ponad 160 krótkometrażowych obrazach i około dwudziestu pełnometrażowych filmach fabularnych. Do historii przeszła jej ekranowa współpraca z komikiem Roscoe Arbucklem o pseudonimie „Fatty”, z którym stworzyła czarujące, przezabawne duety komediowe w blisko trzydziestu produkcjach slapstickowych, na przykład w „Bright Lights”, „The Little Teacher” czy „Fatty and Mabel Adrift”. Kiedy Charlie Chaplin dołączył do Keystone Studios w 1913 roku ciesząca się znakomitą renomą Mabel Normand została jedną z pierwszych ekranowych partnerek komika. Z genialnym Chaplinem występowała w takich lekkich komediach jak „Charlie tatusiem”, „The Masquerader” czy „Charlie kelnerem”. W środowisku plotkowano, że wybitny artysta podkochiwał się w koleżance z planu, jednak serce Mabel wciąż należało do Macka Sennetta.

Mabel Normand i Charlie Chaplin

Mabel Normand i Charlie Chaplin

W 1918 światło dzienne ujrzał jeden z najlepszych filmów w karierze Mabel – „Mickey” – wyprodukowany przez jej własną Mabel Normand Feature Film Company, studio, które założył dla niej Mack Sennett. Jeszcze w tym samym roku drogi „króla komedii” i jego muzy jednak rozeszły się, a Mabel podpisała kontrakt z Samuelem Goldwynem.

Mabel Normand – wzór feministek

Mabel Normand szybko stała się jedną z największych kobiecych gwiazd ówczesnego Hollywood. O względy publiczności konkurowała z samą Mary Pickford, choć obie artystki reprezentowały przecież całkowicie odmienny gatunek. Były jak ogień i woda – żywiołowa, wpadająca w tarapaty i bawiąca widzów Mabel była istnym zaprzeczeniem bohaterki odgrywanej przez Pickford, którą cechował uroczy, słodki wygląd, niemal dziecięca niewinność, opanowanie i spokój.

Jednak Mabel Normand była kimś znacznie więcej od komediowej gwiazdy i odnoszącej komercyjne sukcesy artystki. Była filmową pionierką, jedną z pierwszych aktorek, które stanęły za kamerą i rozpoczęły realizację własnych filmów. Podjęła się reżyserii takich obrazów jak „Mabel’s Busy Day”, „Wished on Mabel” czy „Won in a Closet”, w których grała poza tym główne role.

Wykreowana przez Mabel bohaterka przełamywała ówczesne schematy postaci kobiecych w kinie – Normand nie była kolejną wzdychającą z tęsknoty i cierpiącą przez nieszczęśliwą miłość heroiną, ani demoniczną kobietą-wampem uwodzącą bezbronnych mężczyzn. Jej bohaterki były porywcze, potrafiły uderzyć mężczyznę, nie bały się ubrudzić, wskoczyć do stawu czy obrzucić kawałkiem tortu podczas odgrywania najsłynniejszego gagu (na marginesie uznaje się, że to właśnie Normand zapoczątkowała kultowy filmowy żart z cyklu rzucania się tortem). Tym samym kreacje Mabel można określić mianem rewolucyjnych – przeformułowały dotychczasowy wizerunek kobiety na ekranie, stając się symbolem zagrożenia dla patriarchalnego układu świata.

Mabel Normand aktorka i reżyserka

Skandalistka Mabel Normand

Życie prywatne Mabel Normand było niezwykle burzliwe. Królowa slapsticku wielokrotnie trafiała na pierwsze strony gazet przez szereg skandali czy doniesień o jej nowych podbojach miłosnych. Aktorka borykała się z poważnym uzależnieniem od kokainy, nadużywała alkoholu, organizowała huczne imprezy dla ówczesnej śmietanki Hollywood i czerpała pełnymi garściami z życia. Taki styl odbijał się drastycznie na jej zdrowiu – pod koniec pierwszej dekady XX wieku Mabel na ekranie wyglądała na skrajnie wyczerpaną i chorą. Jej problemy zdrowotne oraz uzależnienia zdradzały coraz mocniej podkrążone oczy, szybka utrata wagi i smutne, pozbawione emocji spojrzenie.

Ratunkiem dla komediowej aktorki okazał się reżyser William Desmond Taylor, który zaopiekował się Mabel i posłał na odwyk. Biografowie artystki są przekonani, że twórca filmowy uratował jej życie – Normand była już niemal na końcu swej drogi, całkowicie poddała się nałogom, które z dnia na dzień przybliżały ją do tragicznej śmierci. Miała zaledwie 30 lat, a Desmond był w niej szczerze zakochany. Jego pomoc okazała się zbawienna – tylko dzięki niemu Mabel otrzymała jeszcze kilka lat życia. Niestety – jak na ironię kres dni samego reżysera był jednak bliski.

1 lutego 1922 roku William Desmond Taylor został zastrzelony w swojej rezydencji. Ostatnią osobą, z którą spędzał wieczór była goszcząca w jego domu Mabel Normand. W prasie rozgorzała istna burza – można się domyślać, że aktorka stała się główną podejrzaną w prowadzonym śledztwie. Ostatecznie Mabel oczyszczono z zarzutów, jednak nawet to nie zniechęciło plotkarskiego światka do snucia kolejnych insynuacji. Sprawcy zabójstwa Williama Desmonda Taylora nigdy nie ujęto.

Mabel Normand i Fatty

Mabel Normand i Fatty Arbuckle

Mabel Normand schodzi ze sceny

Kariera Mabel Normand załamała się. Jej ekranowy wizerunek zabawnej dziewczyny z komedii kłócił się z pierwszymi stronami gazet, na których jej nazwisko pojawiało się w kontekście podejrzeń o morderstwo. Na domiar złego zaledwie dwa lata po zabójstwie Desmonda szofer aktorki postrzelił jej znajomego, milionera Courtlanda S. Dinesa. Tym razem przyjaciel Mabel przeżył, jednak aktorka znowu została wmieszana w strzelaninę i musiała tłumaczyć się przed sądem. W połączeniu z nawrotem jej uzależnień i rozrywkowego stylu życia stała się jedną z najbardziej kontrowersyjnych gwiazd tamtejszych lat. Po tragicznych zdarzeniach z życia Mabel wciąż występowała w filmach oraz teatrze, jednak już nigdy nie udało jej się odbudować utraconej pozycji i zdobyć tej samej sympatii publiczności.

Na kilka lat przed śmiercią Mabel Normand wyszła za mąż. Jej wybrankiem został aktor Lew Cody, również cierpiący na chorobę alkoholową. Pobrali się nagle po hucznej imprezie, na której Cody w żartach oświadczył się Mabel… Niedługo po ślubie zamieszkali w osobnych domach. Stan zdrowia aktorki nieustannie się pogarszał – zachorowała na gruźlicę, która stopniowo odbierała jej życie. Mabel Normand odeszła w wieku zaledwie 37 lat 23 lutego 1930 roku. Dziś pamiętamy ją jako największą kobiecą gwiazdę niemych komedii, barwną i fascynującą postać, której dynamiczne życie było wypełnione pasmem skandali. O sile jej talentu świadczy fakt, że nawet po stu latach od premiery jej slapstickowych obrazów, postać Mabel na ekranie wciąż bawi i poprawia nastrój współczesnych odbiorców.

Literatura:

S. Joyce, P. Jennifer, „Mabel Normand”, Women Film Pioneers Project, New York 2013, <https://wfpp.columbia.edu/> (dostęp: 29.04.21).

www.britannica.com