Nora Ney – przedwojenny wamp polskiego kina

Nora Ney

Nora Ney, fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Była jedną z największych polskich gwiazd epoki dwudziestolecia międzywojennego, a o spotkaniu z nią marzył nawet prezydent Ignacy Mościcki. Sama mawiała, że skandal to jej drugie imię. Nora Ney podbiła serca publiczności niezwykłą, egzotyczną urodą, naturalnym wdziękiem oraz stylem życia godnym hollywoodzkiej gwiazdy. Do historii polskiego kina przeszedł przede wszystkim jej ekranowy wizerunek kobiety fatalnej, który zresztą z chęcią odgrywała również w życiu prywatnym.

Sonia Najman ucieka z domu

Nora Ney (właściwie Sonia Najman lub Zofia Neuman) przyszła na świat 25 maja 1906 roku w rodzinie zamożnego przedsiębiorcy pochodzenia żydowskiego. Najmanowie nie należeli do ludzi głęboko wierzących – z szacunkiem praktykowali żydowskie święta, jednak Nora nie znała nawet języka jidysz. Ojciec przyszłej artystki, Jakub Najman, prowadził skład drewna, natomiast jej matka Maria zmarła niedługo po narodzinach córki. Istnieje kilka rozbieżności w kwestii miejsca urodzenia Nory – sama aktorka podawała wieś Sielachowskie, jednak inne tropy wskazują również na położone niedaleko Białegostoku miasteczko Wasilków. Swoje dzieciństwo spędziła w stolicy Azerbejdżanu, Baku przez wzgląd na pracę ojca.

Po powrocie rodziny Najmanów do Polski Nora Ney podjęła naukę w elitarnym białostockim gimnazjum Dawida Druskina, gdzie w 1925 roku zdała maturę. To właśnie w tym czasie odkryła w sobie pasję do X muzy – po kryjomu chadzała na lokalne seanse filmowe, które rozpaliły w niej wielkie marzenia o kinowej karierze. Koniec edukacji był jednakże jednoznaczny z wcieleniem w życie planu ojca Nory, który oczekiwał, że córka poślubi dużo starszego od siebie, bogatego mężczyznę, by zabezpieczyć swoją sytuację materialną do końca życia. Nikt nie brał pod uwagę protestów dziewczyny, jej filmowych planów i gróźb o odebraniu sobie życia. Zdeterminowana Nora Ney nie zamierzała się poddać – wkrótce podjęła decyzję o ucieczce z domu.

Nora Ney aktorka

Nora Ney w filmie Uroda życia

Nora Ney: egzotyczny wamp polskiego ekranu

Pozostawiając rodzinę i niedoszłego męża w Białymstoku, Nora Ney wyjechała do Warszawy, gdzie wkrótce udało jej się wkroczyć na upragnioną ścieżkę kariery aktorskiej. W stolicy podjęła naukę w Instytucie Filmowym Wiktora Biegańskiego, a także zwróciła na siebie uwagę niebanalną urodą oraz zmysłowym spojrzeniem. Nora nie była pięknością w klasycznym stylu, lecz to właśnie oryginalność i swoista egzotyczność wschodzącej gwiazdy zapewniły jej rozgłos wśród przedwojennych widzów. Dziennikarz magazynu „Kino” pisał o aktorce: „Wystarczy spojrzeć w jej przepyszne oczy, zobaczyć jeden uśmiech, który rozświetla całą twarz, wystarczy być w ciągu kilku sekund obserwatorem tej fizjonomii, by zrozumieć: Nora Ney nie jest ładna. Nora Ney jest czarująca”.

Nora Ney debiutowała na wielkim ekranie w 1926 roku niemymi filmami „Czerwony błazen” w reżyserii Henryka Szaro oraz zaginionej obecnie „Gorączce złotego”, gdzie partnerowała kolejno gwiazdom takiego formatu jak Eugeniusz Bodo czy Zula Pogorzelska. W jej filmografii dominowały przede wszystkim dalszoplanowe role wampów, a także kobiet targanych wielkimi namiętnościami, które pozwalały Norze zaprezentować niewyczerpane pokłady bogatej ekspresji.

Ney Nora

Nora Ney i Eugeniusz Bodo – film Czerwony błazen

Skandalistka Nora Ney

Jednocześnie Nora Ney konsekwentnie budowała swój wizerunek tajemniczej kobiety fatalnej także poza kadrem. W życiu prywatnym nie stroniła od skandali, podobno sama nadzorowała również nagłówki artykułów na swój temat, aby były należycie kontrowersyjne i budzące sensację. Głośno było ponadto o jej miłosnych podbojach i romansach. Plotkowano m.in. o jej rzekomym związku z Eugeniuszem Bodo. Pierwszym mężem aktorki był słynny polski operator Seweryn Steinwurzel, który współpracował z Norą przy wielu niemych produkcjach, jak na przykład „Zew morza” (1927), budując na ekranie charakterystyczny wizerunek femme fatale ukochanej. Małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1934 roku. Niedługo później Nora Ney poślubiła dziennikarza i producenta filmowego Józefa Fryda. Ze związku przyszło na świat jedyne dziecko artystki, córka Joanna.

Przełom dźwiękowy w karierze Nory Ney

Lata 30. minionego stulecia okazały się niezwykle obiecujące dla Nory Ney. Aktorka zaczęła otrzymywać ambitniejsze i nieco bardziej zróżnicowane role. Jej nazwisko wciąż pozostawało w czołówce najsłynniejszych polskich gwiazd międzywojnia. W 1930 roku odbyła się premiera jednego z jej najsłynniejszych obrazów – melodramatu „Uroda życia” zrealizowanego na podstawie powieści Stefana Żeromskiego. Aktorka spotkała się w nim na ekranie z Adamem Brodziszem i Eugeniuszem Bodo. W kolejnych latach Nora Ney współpracowała z takimi legendami polskiego aktorstwa jak Kazimierz Junosza-Stępowski, Maria Bogda, Ina Benita,  Franciszek Brodniewicz i Aleksander Żabczyński.

Do jednych z najlepszych filmów w aktorskim dorobku Nory Ney należał ponadto kręcony w sceneriach Afryki film przygodowy „Głos pustyni” (1932) w reżyserii Michała Waszyńskiego. Wcieliła się tu w Dżemilę, żonę szejka, która nawiązuje płomienny romans z polskim wywiadowcą sierżantem Milczkiem i ratuje mu życie, gdy ten wpada w ręce rozbójników. Kiedy jednak bohaterka podejrzewa kochanka o zdradę, planuje na nim zemstę za złamanie serca. Dużym zainteresowaniem cieszył się również dramat „Córka generała Pankratowa” (1934) spod ręki Józefa Lejtesa, w który Ney zagrała główną rolę. Wykreowała tu postać nieszczęśliwie zakochanej w polskim rewolucjoniście Aniuty, której ukochany planuje zamach na jej ojca, carskiego generała Pankratowa. Do ostatnich filmów w karierze Nory należą zaś traktujące o handlu ludźmi „Kobiety nad przepaścią” (1938) i ekranizacja powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza w reżyserii Juliusza Gardana „Doktor Murek” (1939).

Nora Ney biografia

Nora Ney i Franciszek Brodniewicz – Córka generała Pankratowa

Trudne lata wojenne

Wybuch II wojny światowej zakończył obiecującą karierę filmową Nory Ney. Aktorka wraz z córką i drugim mężem Józefem Frydem uciekła do ZSRR. Tam między Norą a Józefem doszło do licznych spięć, wkrótce mężczyznę zesłano również do gułagu. W międzyczasie polska gwiazda nawiązała romans z rosyjskim architektem, co bezpośrednio przyczyniło się do rozpadu jej drugiego małżeństwa.

Dzięki zsyłce w głąb Związku Radzieckiego Nora i jej córka przeżyły wojnę. Po jej zakończeniu aktorka wróciła do rodzinnego Białegostoku, jednak nie potrafiła znieść świadomości utraty bliskich (z rodziny Najmanów przeżyła jedynie siostra Nory, Lidia Leichter) oraz widoku zrujnowanego miasta. Szukała również dla siebie, jako aktorki, ostatniej szansy  w Łodzi, gdzie odradzał się przemysł filmowy. Niestety: bez powodzenia. Nora Ney podjęła decyzję o emigracji.

Nora Ney w Ameryce

W 1946 roku Nora Ney razem z córką i siostrą przybyły do Nowego Jorku. W Stanach Zjednoczonych pozostała do końca swych dni. Bariera językowa uniemożliwiła jej kontynuowanie kariery filmowej również za Oceanem – aby zarobić na utrzymanie rodziny, Nora pracowała jako pomoc domowa i opiekunka do dzieci. Sytuacja materialna byłej gwiazdy polskiego ekranu polepszyła się, gdy spotkała na swej drodze psychiatrę Eugeniusza Browna, którego poślubiła w 1950 roku. To jednak dopiero czwarty mąż Ney – emerytowany biznesmen Leon Friedland – okazał się miłością jej życia. Przeżyli razem ćwierć wieku.

Ostatnie lata Nora Ney spędziła w domu opieki Silverado w Encinitas, w stanie Kalifornia. Niezapomniana polska femme fatale przedwojennego kina zmarła 21 lutego 2003 roku. Po latach córka Nory, Joanna, opowiadając o wojennych losach swojej matki wspominała, że przed zejściem do schronu musiała ona zawsze w pierwszej kolejności wykonać perfekcyjny makijaż. Ta anegdota do dziś daje świadectwo, jak wielką gwiazdą była Nora Ney.

Źródła:

G. Rogowski, „Skazane na zapomnienie. Polskie aktorki filmowe na emigracji”, Warszawa 2017.

www.filmpolski.pl