Oscarowe pionierki i rekordzistki

Te operatorki, kompozytorki, reżyserki, scenografki i aktorki zmieniły nie tylko historię Oscarów, ale całej X Muzy, udowodniając, że w zdominowanej przez mężczyzn branży kobiety zasługują na równoprawną pozycję. Oscarowe pionierki i rekordzistki niejednokrotnie zostały okrzyknięte ikonami feminizmu, walki z szowinizmem i rasizmem, za sprawą podnoszonego głosu w kwestii nierówności płac, dyskryminacji oraz niedostatecznej reprezentacji kobiet w przemyśle filmowym.

Oscarowe pionierki

Kathryn Bigelow (ur. 1951)

Pionierki Oscarów - Kathryn Bigelow

Kathryn Bigelow – amerykańska reżyserka, scenarzystka i producentka filmowa – to pierwsza kobieta nagrodzona Oscarem za reżyserię. W 2010 roku Akademia Filmowa wyróżniła jej dramat wojenny The Hurt Locker. W pułapce wojny w kategorii najlepszego reżysera. Podczas 82. ceremonii wręczenia Oscarów dzieło Bigelow zdobyło jeszcze pięć innych statuetek, w tym dla najlepszego filmu. Inne znane produkcje tej twórczyni to również Na fali (1991) oraz Wróg numer jeden (2012). Podczas 93. ceremonii wręczenia Oscarów w 2021 roku sukces reżyserki powtórzyła Chloé Zhao, nagrodzona za film „Nomadland” .

Rachel Portman (ur. 1960)

Pionierki - Rachel Portman

Rachel Portman zasłynęła jako pierwsza w historii muzyki filmowej kobieta uhonorowana Oscarem. W 1996 roku brytyjska kompozytorka zdobyła nagrodę Akademii za muzykę do filmu Emma. Przyznanie wyróżnienia pierwszej kobiecie nastąpiło dopiero po 62 latach od ustanowienia kategorii dla najlepszej ścieżki dźwiękowej. Tylko nielicznym kobietom udało się powtórzyć jej sukces – w 1997 roku Anne Dudley otrzymała Oscara za muzykę w komedii Goło i wesoło, a w 2020 roku islandzka kompozytorka muzyki filmowej Hildur Guðnadóttir zdobyła statuetkę za film Joker.

Rachel Morrison (ur. 1978)

Pierwsze kobiety z Oscarami - Rachel Morrison

Rachel Morrison 2018, Jordan Strauss

Rachel Morrison to jedyna w całej historii Oscarów kobieta nominowana w kategorii najlepszych zdjęć. Jak dotąd żadnej innej przedstawicielce płci żeńskiej nie udało się zająć miejsca wśród laureatów tej zmaskulinizowanej kategorii, choć statuetka dla najlepszego operatora przyznawana jest od 1928 roku… Tym bardziej w pełni zasłużona nominacja Morrison za zdjęcia do filmu Mudbound (2017) nabiera symbolicznego wymiaru i zwiastuje przełom w postrzeganiu dokonań kobiecych operatorek filmowych.

Hattie McDaniel (1893-1952)

Pionierki oscarów Hattie McDaniel

Hattie McDaniel przeszła do historii jako pierwsza czarnoskóra aktorka nagrodzona Oscarem za rolę drugoplanową. Akademia wyróżniła jej pamiętny występ w Przeminęło z wiatrem (1939), gdzie wcieliła się w rolę Mammy, nianię głównej bohaterki sportretowanej przez Vivien Leigh. Ze względu na panującą w pierwszej połowie XX wieku amerykańską „politykę dyskryminacji” Hattie musiała otrzymać specjalne pozwolenie, aby zjawić się na oficjalnej gali rozdania nagród i móc odebrać przyznaną jej statuetkę.

Halle Berry (ur. 1966)

Pierwsze kobiety które dostały oscara - Halle Berry

Halle Berry to z kolei pierwsza czarnoskóra aktorka z Oscarem za rolę pierwszoplanową. Co znamienne, między przyznaniem statuetki Hattie McDaniel a wyróżnieniem Berry minęły aż 62 lata (!). W 2002 roku amerykańska aktorka zdobyła Nagrodę Akademii Filmowej za kreację w dramacie Czekając na wyrok. Jej występ w czasie 74. ceremonii rozdania Oscarów należy do jednych z najbardziej wzruszających momentów w historii rozdania statuetki. Na uroczystej gali był obecny również Sidney Poitier – pierwszy w dziejach czarnoskóry aktor nagrodzony Oscarem, który z dumą wsłuchiwał się w przemówienie Halle.

Sophia Loren (ur. 1934)

Laureatki Oscara - Sophia Loren

Przyznany w 1962 roku Oscar dla Sophii Loren również miał wymiar epokowy. Utalentowana piękność z Italii była pierwszą w historii X Muzy aktorką, która otrzymała Nagrodę Akademii za pierwszoplanową rolę nieanglojęzyczną. Zwycięstwo zapewnił jej poruszający występ w dziele Vitorria De Siki Matka i córka. Osiągnięcie Sophii Loren powtórzyła dopiero w 2008 roku Marion Cotillard, uhonorowana Oscarem za film biograficzny Niczego nie żałuję – Edith Piaf.

Ewa Braun (ur. 1944)

Polki które otrzymały Oscara - Ewa Braun

Ewa Braun to polska profesor sztuki, scenografka, kostiumolog i dekoratorka wnętrz, a także (jak dotąd) jedyna Polka nagrodzona Oscarem. W 1994 roku Akademia uhonorowała wspólną pracę Braun i polskiego scenografa Allana Starskiego do filmu Lista Schindlera Stevena Spielberga. Ewa Braun zdobyła uznanie na arenie międzynarodowej i współpracowała z tak wielkimi twórcami kina jak Andrzej Wajda, Agnieszka Holland, Krzysztof Kieślowski czy Costa Gavras. Otrzymała członkostwo w Polskiej Akademii Filmowej oraz Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.

Królowe Oscarów

Edith Head (1897-1981)

Oscarowe rekordzistki - Edith Head

Edith Head to jedna z najlepiej rozpoznawalnych kostiumografów w historii kina, a także oscarowa rekordzistka – zdobyła osiem Nagród Akademii przy łącznej sumie 35 nominacji. Żadna inna kobieta nie może pochwalić się tak imponującą ilością Oscarów na koncie. Edith Head ubierała największe gwiazdy Złotej Ery Hollywood: Bette Davis, Audrey Hepburn, Joan Crawford, Olivię de Havilland czy Grace Kelly. Po raz pierwszy odebrała Oscara za kostiumy do klasycznego filmu Dziedziczka (1949).

Akademia doceniła ponadto jej prace z obrazów Samson i Dalila (1949), Wszystko o Ewie (1950), Miejsce pod Słońcem (1951), Rzymskie wakacje (1953), The Facts of Life (1960) czy Żądło (1973). Przez lata wokół osoby kostiumografki narosło również kilka kontrowersji – zdarzało się, że Edith podpisywała własnym nazwiskiem stroje innych projektantów, co odbywało się przy aprobacie wytwórni. Tak było na przykład w przypadku kostiumów do Sabriny (1954), które w znaczącej większości zaprojektował Hubert de Givenchy (twórca nie został nawet wspomniany w napisach końcowych filmu). Jak na ironię to Head odebrała za jego pracę Oscara…

Katharine Hepburn (1907-2003)

Aktorki z największą ilością Oscarów - Katherine Hepburn

Katharine Hepburn to zdobywczyni największej liczby Nagród Akademii w kategorii najlepszej aktorki pierwszoplanowej. Wybitną artystkę odznaczono aż czterema Oscarami, kolejno za role w filmach Poranna chwała (1933), Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (1967), Lew w zimie (1968) i Nad złotym stawem (1981). Na wielkim ekranie Kate tworzyła wizerunek kobiety nowoczesnej – jej bohaterki cechowały silna osobowość i niezależność, a także swobodny styl ubioru (w przeciwieństwie do wielu kobiecych postaci z filmów produkowanych w złotych latach Fabryki Snów, bohaterki Hepburn często występowały w spodniach). To wszystko sprawiło, że stała się synonimem walki z patriarchalnym układem świata oraz ikoną feministek. Amerykański Instytut Filmowy ogłosił Katharine Hepburn najwybitniejszą aktorką wszech czasów.

Meryl Streep (ur. 1949)

Aktorka z największą ilością Oscarów - Meryl Streep

Meryl Streep to aktorka z rekordową ilością nominacji do Oscara, a także laureatka trzech statuetek. Uznawana za jedną z najlepszych współczesnych aktorek Streep została odznaczona Nagrodami Akademii za rolę drugoplanową w Sprawie Kramerów (1979), a także za pierwszoplanowe wcielenia w poruszającym Wyborze Zofii (1982) i ukazującej historię Margaret Thatcher Żelaznej damie (2011). Na kartach historii już znacznie wcześniej zapisała się trzykrotna zdobywczyni Oscarów – Ingrid Bergman, jednak żadna inna aktorka nie może się równać z liczbą osiemnastu nominacji do tego wyróżnienia, jakie otrzymała Meryl Streep. Unikalny talent i ekranowa charyzma uczyniły z niej jedną z najbardziej poważanych artystek sztuki filmowej w historii.

Frances McDormand (ur. 1957)

Frances McDormand rekordzistka Oscarów

93. ceremonia rozdania Oscarów z 2021 roku przeszła do historii z wielu względów – nie tylko z powodu zmienionej formuły determinowanej przez pandemię koronawirusa, ale przede wszystkim z uwagi na sukces Chloé Zhao, która jako druga kobieta w historii została nagrodzona w kategorii najlepszej reżyserii. Również dla wybitnej aktorki Frances McDormand był to szczególny wieczór – przyznana jej trzecia Nagroda Akademii dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej sprawiła, że dorównała ilością statuetek Meryl Streep. Tym samym McDormand stała się kolejną „Królową Oscarów”, której ogromny talent, wrażliwość i niesztampowy styl gry zostały należycie docenione. Po raz pierwszy aktorka odebrała Oscara za wyśmienitą kreację policjantki w thrillerze braci Coen „Fargo” (1996). Ponadto Akademia wyróżniła jej role w dramatach „Trzy billboardy za Ebbing, Missouri” (2017) oraz „Nomadland” (2020).