Paul Newman – niebieskooka legenda Hollywood

Paul Newman

Paul Newman w filmie Nieugięty Luke

Wielokrotnie nagradzany Paul Newman przeszedł do historii dzięki niezwykłemu talentowi, a także niebieskim oczom, uznawanymi za najpiękniejsze w dziejach amerykańskiego kina. Poza aktorstwem Newman zajmował się również reżyserią i produkcją filmu, ponadto był kierowcą wyścigowym i zaangażowanym działaczem charytatywnym.

Życiorys Paula Newmana

Paul Leonard Newman urodził się 26 stycznia 1925 roku w Shaker Heights w stanie Ohio, jako syn Arthura i Theresy Newmanów. Aktor miał słowackie i żydowskie korzenie, kolejno ze strony matki i ojca – potomka emigrantów z Polski i Węgier. Arthur był poważanym przedsiębiorcą i posiadaczem sportowego sklepu.

Paul Newman wychowywał się na zamożnych przedmieściach Cleveland. Pasję do sportu odziedziczył po ojcu – od najmłodszych lat odnosił drużynowe sukcesy w piłce nożnej, pływaniu czy koszykówce, co poskutkowało uzyskaniem stypendium w rodzinnym Shaker Heights High School. To tam rozpoczął też swoją przygodę z aktorstwem, jako członek szkolnego teatru. Gdy zdał do college’u, rozpoczął naukę na kierunku ekonomicznym. Kiedy Paul Newman miał 14 lat wybuchła II wojna światowa. Po 7 grudnia 1941 roku, a więc po ataku Japonii na amerykańską bazę w Pearl Harbor, Stany Zjednoczone oficjalnie przystąpiły do wojny. W latach 1943-45 Newman służył jako radiotelegrafista w Naivy Air Corp.

Newmana droga do kariery

Paul obawiał się zawieść ojca, jednak zdecydował się odmówić prowadzenia rodzinnego biznesu na rzecz spróbowania swoich sił w przemyśle filmowym. Na początku lat 50. minionego wieku uczęszczał do Yale Drama School w New Haven, jednocześnie pobierając nauki w Actors Studio, założonym w 1947 roku przez Elię Kazana, Cheryl Crawford i Roberta Lewisa. W tym okresie pracował także w nowojorskiej telewizji. W początkowym etapie kariery Newman był często mylony z Marlonem Brando, a jak sam przyznawał, zdarzało mu się nawet podpisywać autografy jego nazwiskiem.

Debiut aktorski Paula Newmana miał miejsce na Broadwayu w przedstawieniu Picnic, natomiast pierwszy występ na ekranie odbył się za sprawą religijnego dramatu Srebrny kielich (V. Saville, 1954), gdzie zagrał pierwszoplanową rolę. Aktor był bardzo rozczarowany wykreowaną przez siebie postacią Basila i z tego powodu w przyszłości wielokrotnie przepraszał za nieudany debiut. Pierwsze pozytywne recenzje zapewniła mu rola Rocky’ego Graziano w nagrodzonym dwoma Oscarami filmie biograficznym Między linami ringu (R. Wise, 1956).

Paul Newman filmy

Paul Newman w filmie Żądło

Arcymistrz kina wychodzi z cienia

W 1958 roku Newman zagrał u boku Elizabeth Taylor w filmie Kotka na gorącym, blaszanym dachu (R. Brooks) – historii rozegranej w rodzinnym kręgu, której pretekstem stają się urodziny ciężko chorego ojca i kwestia spadku. W tym samym roku gwiazdor wystąpił w westernie Gwiazda szczęścia Billy Kida (A. Penn) oraz Długim, gorącym lecie, w którym zagrała również jego świeżo poślubiona żona Joanne Woodward.

Większy rozgłos zapewnił Newmanowi Bilardzista (R. Rossen, 1961), opowiadający o spragnionym coraz większych sukcesów graczu, który zapomina o tym, co w życiu jest najważniejsze. Czarno-biały obraz zdobył dwie nagrody Akademii za najlepsze scenografię i zdjęcia. W 1966 roku aktor wystąpił w Rozdartej kurtynie Alfreda Hitchcocka wraz z Julie Andrews. Newman wcielił się w postać profesora fizyki nuklearnej, szpiega, który udając komunistę pragnie odkryć radziecki projekt za czasów Zimnej Wojny. Rok później zagrał Luke’a Jacksona w Nieugiętym Luke’u (S. Rosenberg), który powiela stałe próby ucieczki z więzienia.

W obsypanym nagrodami Butch Cassidy i Sundance Kid (G. R. Hill, 1969) Paul Newman i Robert Redford grają tytułowych przestępców, którzy po długim czasie mogą zostać schwytani w pościgu z udziałem amerykańskiej armii. Świetny aktorski duet wystąpił jeszcze wspólnie w Żądle (G. R. Hill, 1973), nagrodzonym siedmioma Oscarami (w tym za najlepszy film i reżysera). Akcja Żądła rozgrywa się w latach 30. XX wieku w USA, gdzie dwójka przestępców obmyśla przekręt wszech czasów, aby pomścić śmierć przyjaciela, za którą odpowiada wpływowy gangster (Robert Shaw).

1982 rok przyniósł wybitną kreację Newmana w dramacie sądowym Werdykt (S. Lumet). Film opowiada o adwokacie Galvinie, którego podupadająca kariera jest w dużej mierze rezultatem rozwijającego się alkoholizmu. Gdy w jego ręce trafia sprawa dotycząca złamania etyki lekarskiej, Galvin ma ostatnią szansę, aby uratować własną reputację i działać w imię sprawiedliwości.

Jednak to Kolor pieniędzy (Martin Scorsese, 1986) przyniósł Paulowi Oscara dla najlepszego aktora. Film prezentuje relację Eddie’ego „Fast” Felsona (Newman) i Vincenta (Tom Cruise) – mistrza i ucznia, który zostaje wtajemniczony w największe bilardowe sztuczki doświadczonego Eddie’ego. Wkrótce między mężczyznami rodzi się konflikt, którego kulminacja prowadzi ich do pojedynku.

Paul Newman biografia dzieci

Paul Newman w filmie Kolor pieniędzy

Życie prywatne

Paul Newman grał zazwyczaj charyzmatycznych buntowników i rozgoryczonych bohaterów, słynął dodatkowo z wytrwałości we wszystkim, co robił. Aktor ma sześcioro dzieci – trójkę z pierwszego małżeństwa z Jackie Witte, z którą był od 1949 do 1958 roku. Po rozwodzie z Witte, Newman poślubił od razu miłość swojego życia, Joanne Woodward, z którą był do końca swoich dni. Ze związku zrodziły się trzy córki Elinora, Melissa i Claire. Jego jedyny syn Scott (z poprzedniego małżeństwa) zmarł w wieku 28 lat po przedawkowaniu leków, co odcisnęło trwałe piętno na artyście.

W czerwcu 2008 roku światem wstrząsnęła informacja na temat zdrowia aktora, u którego zdiagnozowano raka płuc. Zaledwie trzy miesiące później, 26 września, Paul Newman zmarł w domu w Westport. Miał 83 lata. Aktor został zapamiętany jako niezwykle utalentowany człowiek o wielkim sercu, dający z siebie wszystko w kwestii niesienia pomocy innym. Sława Newmana była jego pretekstem do zaangażowania w sprawy społeczne i polityczne, a także akcje charytatywne pomagające głównie dzieciom. Paul Newman to jeden z najgłośniejszych talentów kina, który do historii przeszedł również za sprawą czarującego, pełnego dobroci, niebieskiego spojrzenia.

Literatura:

S. Levy, Paul Newman. Biografia, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2013.