Paul Newman – niebieskooka legenda Hollywood

Paul Newman

Paul Newman w filmie Nieugięty Luke

Wielokrotnie nagradzany Paul Newman przeszedł do historii dzięki niezwykłemu talentowi, a także niebieskim oczom, uznawanymi za najpiękniejsze w dziejach amerykańskiego kina. Poza aktorstwem Newman zajmował się również reżyserią i produkcją filmu, ponadto był kierowcą wyścigowym i zaangażowanym działaczem charytatywnym.

Lata młodzieńcze

Paul Leonard Newman urodził się 26 stycznia 1925 roku w Shaker Heights w stanie Ohio, jako syn Arthura i Theresy Newmanów. Aktor miał słowackie i żydowskie korzenie, kolejno ze strony matki i ojca – potomka emigrantów z Polski i Węgier. Arthur był poważanym przedsiębiorcą i posiadaczem sportowego sklepu.

Paul Newman wychowywał się na zamożnych przedmieściach Cleveland. Pasję do sportu odziedziczył po ojcu – od najmłodszych lat odnosił drużynowe sukcesy w piłce nożnej, pływaniu czy koszykówce, co poskutkowało uzyskaniem stypendium w rodzinnym Shaker Heights High School. To tam rozpoczął też swoją przygodę z aktorstwem, jako członek szkolnego teatru. Gdy zdał do college’u, rozpoczął naukę na kierunku ekonomicznym. Kiedy Paul Newman miał 14 lat wybuchła II wojna światowa. Po 7 grudnia 1941 roku, a więc po ataku Japonii na amerykańską bazę w Pearl Harbor, Stany Zjednoczone oficjalnie przystąpiły do wojny. W latach 1943-45 Newman służył jako radiotelegrafista w Naivy Air Corp.

Paul Newman

Paul Newman na początku lat 50. XX wieku

Paul Newman i jego droga kariery

Paul obawiał się zawieść ojca, jednak zdecydował się odmówić prowadzenia rodzinnego biznesu na rzecz spróbowania swoich sił w przemyśle filmowym. Na początku lat 50. minionego wieku uczęszczał do Yale Drama School w New Haven, jednocześnie pobierając nauki w Actors Studio, założonym w 1947 roku przez Elię Kazana, Cheryl Crawford i Roberta Lewisa. W tym okresie pracował także w nowojorskiej telewizji. W początkowym etapie kariery Newman był często mylony z Marlonem Brando, a jak sam przyznawał, zdarzało mu się nawet podpisywać autografy jego nazwiskiem.

Debiut aktorski Paula Newmana miał miejsce na Broadwayu w przedstawieniu Picnic, natomiast pierwszy występ na ekranie odbył się za sprawą religijnego dramatu Srebrny kielich (V. Saville, 1954), gdzie zagrał pierwszoplanową rolę. Aktor był bardzo rozczarowany wykreowaną przez siebie postacią Basila i z tego powodu w przyszłości wielokrotnie przepraszał za nieudany debiut. Pierwsze pozytywne recenzje zapewniła mu rola Rocky’ego Graziano w nagrodzonym dwoma Oscarami filmie biograficznym Między linami ringu (R. Wise, 1956).

Paul Newman filmy

Paul Newman i Elizabeth Taylor – Kotka na gorącym blaszanym dachu

Arcymistrz kina wychodzi z cienia

Paul Newman wcielał się zazwyczaj w charyzmatycznych buntowników czy skomplikowanych bohaterów uwikłanych w społeczne niesprawiedliwości, stawiających czoła największym przeciwnościom losu. W 1958 roku zagrał u boku Elizabeth Taylor w filmie Kotka na gorącym, blaszanym dachu (R. Brooks) – dramacie rozegranym w rodzinnym kręgu, którego pretekstem stają się urodziny ciężko chorego ojca i kwestia spadku. W tym samym roku gwiazdor wystąpił w westernie Gwiazda szczęścia Billy Kida (A. Penn) oraz Długim, gorącym lecie, w którym zagrała również miłość jego życia i przyszła żona, Joanne Woodward.

Większy rozgłos zapewnił Newmanowi Bilardzista (R. Rossen, 1961), opowiadający o spragnionym coraz większych sukcesów graczu, który zapomina o tym, co w życiu jest najważniejsze. Czarno-biały obraz zdobył dwie nagrody Akademii za najlepszą scenografię i zdjęcia. W 1966 roku aktor wystąpił w Rozdartej kurtynie Alfreda Hitchcocka wraz z Julie Andrews. Newman wcielił się w postać profesora fizyki nuklearnej, agenta, który udając komunistę, pragnie odkryć radziecki projekt za czasów Zimnej Wojny. Rok później zagrał Luke’a Jacksona w znakomitym dramacie więziennym Nieugięty Luke (S. Rosenberg), przedstawiającym inspirujące losy buntownika igrającego z losem i rzucającego wyzwanie niesprawiedliwemu systemowi.

W obsypanym nagrodami westernie Butch Cassidy i Sundance Kid (G. R. Hill, 1969), a także komedii kryminalnej Żądło (G. E. Hill, 1973) Paul Newman stworzył legendarny aktorski duet z Robertem Redfordem, odsłaniając pełnię swych wszechstronnych zdolności i zyskując status jednego z najwybitniejszych aktorów w dziejach amerykańskiego kina. Akcja Żądła rozgrywa się w latach 30. XX wieku w USA i opowiada o dwójce rzezimieszków obmyślających przekręt wszech czasów, aby pomścić śmierć przyjaciela, za którą odpowiada wpływowy gangster (Robert Shaw).

Paul Newman Żądło

Paul Newman w filmie Żądło

1982 rok przyniósł wybitną kreację Newmana w dramacie sądowym Werdykt (S. Lumet). Film opowiada o adwokacie Galvinie, którego podupadająca kariera jest w dużej mierze rezultatem rozwijającego się alkoholizmu. Gdy w jego ręce trafia sprawa dotycząca złamania etyki lekarskiej, Galvin ma ostatnią szansę, aby uratować własną reputację i działać w imię sprawiedliwości.

Jednak to Kolor pieniędzy (Martin Scorsese, 1986) przyniósł artyście jedynego Oscara przyznanego w kategorii najlepszego aktora pierwszoplanowego. Co znamienne, wybitny aktor otrzymał statuetkę rok po przyznaniu mu Oscara Honorowego za całokształt pracy. Film prezentuje relację Eddiego „Fast” Felsona (Newman) i Vincenta (Tom Cruise) – mistrza i ucznia, który zostaje wtajemniczony w największe bilardowe sztuczki doświadczonego Eddiego. Wkrótce między mężczyznami rodzi się konflikt, którego kulminacja prowadzi ich do pojedynku.

Werdykt 1982

Paul Newman – Werdykt

Życie prywatne Paula Newmana

Paul Newman był człowiekiem oddanym nie tylko sztuce, ale również rodzinie, a także kwestiom politycznym i społecznym. Bywało, że przejawiał swą ekscentryczną naturę, a zwłaszcza w czasie przygotowań do nowej roli. Nie był człowiekiem pozbawionym wad (miewał okresy, w których znacznie nadużywał alkoholu), jednak jego wielkie serce i wrażliwość rekompensowały chwile słabości. Aktor doczekał się sześciorga dzieci. W latach 1949-1958 pozostawał w małżeństwie z Jackie Witte, z którego na świat przyszła trójka jego potomków. Jego jedyny syn Scott przez lata borykał się z szeregiem kompleksów i frustracją wynikającą z niezaspokojonej ambicji, szukając ucieczki w używkach. Zmarł w wieku niespełna 28 lat po przedawkowaniu leków, co odcisnęło trwałe piętno na artyście.

Małżeństwo Paula Newmana z Jackie przechodziło kryzys, gdy gwiazdor zakochał się  w wieloletniej przyjaciółce i koleżance po fachu, aktorce Joanne Woodward. Płomienny romans doprowadził do rozpadu pierwszego małżeństwa Newmana, a wkrótce przerodził się w sformalizowany związek. Paul i Joanne pobrali się w 1958 roku. Dzielili ze sobą nie tylko życie prywatne, ale również pasję do kina, występując wspólnie w kilkunastu produkcjach. Na kartach historii zapisali się jako “najlepsze małżeństwo w Hollywood”, słynące z nowoczesnego modelu rodziny, wzajemnego wsparcia i niecodziennej siły uczucia, które przetrwało pół wieku mimo niejednej trudności, jakiej musieli stawić czoła (więcej o małżeństwie Paula Newmana i Joanne Woodward przeczytacie w naszej książce „Twarze i Maski. Ostatni wielcy kochankowie kina” link). Ze związku zrodziły się trzy córki: Nell, Melissa i Claire.

Paul Newman i Joanne Woodward

Paul Newman z żoną Joanne Woodward

W czerwcu 2008 roku światem wstrząsnęła informacja na temat zdrowia aktora, u którego zdiagnozowano raka płuc. Zaledwie trzy miesiące później, 26 września, Paul Newman zmarł w domu w Westport. Miał 83 lata. Aktor został zapamiętany jako niezwykle utalentowany człowiek o wielkim sercu, dający z siebie wszystko w kwestii niesienia pomocy innym. Sława Newmana była jego pretekstem do zaangażowania w sprawy społeczne i polityczne, a także akcje charytatywne pomagające głównie dzieciom. Legendarny hollywoodzki aktor zapisał się również na kartach historii jako kierowca wyścigowy i błyskotliwy biznesmen. W 1980 roku wraz z przyjacielem Aaronem E. Hotchnerem założył firmę produkującą sosy do sałatek. Mimo początkowego sceptycyzmu aktora i jego żartów wokół biznesu, sosy “Newman’s own” przyniosły niewyobrażalne zyski. Dochód ze sprzedaży sosów został w całości przeznaczony na cele dobroczynne. Firma “Newman’s own” funkcjonuje do dziś i wciąż wspiera akcje charytatywne.

Literatura:

S. Levy, Paul Newman. Biografia, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2013.