„Piękność dnia” – kobiecość na cenzurowanym

Piękność dnia film

Tytuł: „Piękność dnia” („Belle de jour”)

Rok produkcji: 1967

Reżyseria: Luis Buñuel

Obsada: Catherine Deneuve, Michel Piccoli, Jean Sorel, Pierre Clementi, Genevieve Page i inni

 

„Piękność dnia” z główną rolą wspaniałej Catherine Deneuve to ironiczny portret zamożnego mieszczaństwa spętanego sztywnym gorsetem obyczaju. Luis Buñuel, czerpiąc z estetyki surrealizmu, prowadzi tu opowieść na pograniczu jawy i snu, poddając wnikliwej analizie perwersyjne fantazje głównej bohaterki naznaczonej traumą oraz niemożnością erotycznego spełnienia. W 1967 roku film ze znakomitymi zdjęciami Sachy Vierny’ego został odznaczony Złotym Lwem na Festiwalu w Wenecji.

Buñuel we Francji

„Piękność dnia” wraz z „Dziennikiem panny służącej” (1964) wyznaczają późny, francuski okres w twórczości Luisa Buñuela. To wtedy tworzący w duchu surrealizmu hiszpański reżyser rozpoczął współpracę z wybitnym francuskim scenarzystą i zdobywcą Oscara Jean-Claude’em Carriere’em, autorem scenariusza do np. „Dyskretnego uroku burżuazji” (1972). Fenomenalne, ekspresyjne zdjęcia do słynnego filmu z główną rolą Catherine Deneuve wykonał natomiast niezrównany francuski operator Sacha Vierny.

Buñuel znakomicie połączył więc tradycję swego kina z wpływem francuskiej Nowej Fali. Co znamienne, w „Piękności dnia” odnajdziemy wyraźne nawiązania do sztandarowego dzieła nurtu – „Do utraty tchu” (1960) Jean-Luca Godarda. To m.in. uliczna śmierć gangstera Marcela oraz motyw sprzedawania gazety „New York Herald Tribune” na Champs Élysées.

Piękność dnia film Bunuel

„Piękność dnia”, czyli czego pragną kobiety?

„Piękność dnia” to adaptacja powieści Josepha Kessela z 1928 roku. Bohaterką filmu jest wzorowa i piękna mężatka Severine (wybitna kreacja Catherine Deneuve), której psychika została naznaczona traumatycznymi wspomnieniami z dzieciństwa. Kobieta dowiaduje się nagle, że domy publiczne nie zakończyły swej działalności po wojnie, co wprawia ją w zdumienie, ale też budzi żywą fascynację. Wiedziona ciekawością Severine odwiedza nawet jeden z domów schadzek. Wkrótce znudzona swym szablonowym związkiem ze statecznym lekarzem bohaterka zaczyna pracować jako prostytutka, co pozwala w pełni zaspokoić jej masochistyczne fantazje seksualne.

Buñuel prowadzi historię na pograniczu jawy i snu, z widocznym nawiązaniem do teorii psychoanalizy, a także wykorzystaniem estetyki filmowego surrealizmu. Do rangi symbolu urasta tu ludzka podświadomość i perwersja, fabuła zostaje pozbawiona wątków przyczynowo-skutkowych, a na pierwszy plan wysuwa się wolność i swoboda wyobraźni. To wszystko sprawia, że dzieło wymyka się jednoznacznej interpretacji. Niektórzy upatrują w „Piękności dnia” swoistej wiwisekcji kobiecej podświadomości oraz analizy seksualnych marzeń głównej bohaterki ograniczonej przez narzucone jej tabu. Poetyka oniryzmu otwiera jednakże dyskusję nad właściwym rozróżnieniem rzeczywistości, a projekcji wyobraźni Severine w filmie Buñuela.

Freddy Buache wskazuje, że wszelkie perwersyjne sceny symbolizują erotyczne fantazmaty kobiety, a nie faktyczny bieg zdarzeń. Tym samym jej wizyty w domu publicznym czy spełnianie wyszukanych pragnień klientów zasiliłyby sferę halucynacji, będącej odpowiedzią na niemożność nawiązania erotycznej więzi z mężem w realnym świecie. Kluczowym okazuje się również wątek traumy bohaterki – jako dziecko Severine padła ofiarą molestowania; jej masochistyczne wizje w dorosłym życiu stanowią zatem bolesną odpowiedź uwikłanej w zaburzenia psychiki na traumatyczne wydarzenia z przeszłości.

Piękność dnia Catherine Deneuve

Catherine Deneuve w filmie Piękność dnia

„Piękność dnia” i krytyka zamożnego mieszczaństwa

„Piękność dnia” to ponadto ironiczny portret zamożnego mieszczaństwa. Luis Buñuel demaskował w swej twórczości zakłamanie i konsumpcyjną postawę burżuazji, podejmując przede wszystkim wątek uwikłania tego stanu w konwenans. Owa problematyka opiera się na uniwersalnej antynomii kultury i natury: Severine zrzuca krępujący gorset obyczaju, sprzeciwiając się całej tradycji. Kobieta podważa powszechne rozumienie miłości, nadając jej znamion dwuznaczności – bohaterka kocha swego męża, jednak mimo to nie potrafi odnaleźć u jego boku erotycznego spełnienia. Spętanie konwenansami podkreśla symboliczny ubiór Severine, która na co dzień stroni od dekoltów (jest wręcz zapięta pod samą szyję), ubiera się z wyczuciem klasy i elegancji, tworząc pozory niewinnej cnotki, co stanowi opozycję dla jej perwersyjnych wizji seksualnych i uprawiania nierządu.

Buñuel doskonale kreśli więc w „Piękności dnia” społeczną satyrę, odsłaniając nie tylko wady kultury mieszczańskiej i jej podszycie perwersją, ale także ludzką ucieczkę w zmysłowość oraz świat cielesnych przyjemności w obliczu traumy, braku doświadczenia prawdziwej miłości, bądź niemożności spełnienia. Na uwagę zasługuje brawurowe aktorstwo z kreacją Catherine Deneuve na czele. Aktorka wyśmienicie oddała dwoistość postaci Severine, łącząc jej powierzchowną niewinność i uroczą nieśmiałość z wyuzdaną fantasmagorią.

Literatura:

“Kino epoki nowofalowej”, pod red. T. Lubelskiego, I. Sowińskiej, R. Syski, Universitas, Kraków 2015.