„Piętno śmierci” Kurosawy, czyli co tak naprawdę liczy się w życiu

Ikiru

Tytuł: „Piętno śmierci” (jap. „Ikiru”)

Rok produkcji: 1952

Reżyseria: Akira Kurosawa

Obsada: Takashi Shimura, Miki Odagiri, Nobuo Kaneko, Kyoko Seki, Makoto Kobori i inni

„Piętno śmierci” to znakomity dramat spod ręki jednego z najsłynniejszych japońskich twórców filmowych, Akiry Kurosawy. Wybitny reżyser z Kraju Kwitnącej Wiśni snuje w nim niezwykle ciepłą, zabawną i wzruszającą opowieść o poszukiwaniach sensu ludzkiej egzystencji, poruszając przy tym niezwykle aktualne problemy współczesnego świata, jak nieznośny system biurokracji.

Bohaterem filmu Akiry Kurosawy jest Kanji Watanabe (w tej roli Takashi Shimura), mężczyzna w średnim wieku, który od wielu lat pełni funkcję dyrektora jednego z wydziałów w magistracie. Urzędowe życie wdowca stanowi pasmo monotonii i rutynowych czynności, sprawiając, że każdy kolejny dzień przypomina miniony. Kiedy pan Watanabe dowiaduje się jednak, że choruje na raka i zostało mu zaledwie kilka miesięcy życia, zaczyna snuć refleksję nad własną egzystencją. Mężczyzna z przerażeniem stwierdza, że całe jego dotychczasowe życie było pozbawione sensu i opierało się na pozornych wartościach. Będąc na łożu śmierci, postanawia więc po raz pierwszy zawalczyć o własny los i dokonać ważnej, służącej społeczności rzeczy, dzięki której zostanie zapamiętany – wybudować plac zabaw…

„Piętno śmierci”, czyli Kurosawa rozprawia się z systemem biurokracji

Lata 50. XX wieku były czasem rozkwitu japońskiej kinematografii. Pochodzący z Kraju Kwitnącej Wiśni twórcy filmowi realizowali wówczas dzieła o wielowymiarowej tematyce, począwszy od antywojennych traktatów i opowieści będących swoistym rozrachunkiem z przeszłością (na wielkim ekranie zgłębiano przede wszystkim tragedię II wojny światowej wraz z jej konsekwencjami i wybuchem bomb atomowych zrzuconych na Hiroszimę i Nagasaki), a skończywszy na problematyce zachodzących w kraju przemian politycznych i gospodarczych oraz dramatach społecznych, ukazujących codzienne zmartwienia zwykłych ludzi w obliczu kryzysu tradycyjnych wartości. Akira Kurosawa skupił się zaś w swoim filmie na tematyce humanistycznej i egzystencjalnej, ilustrując problemy współczesności.

Piętno śmierci 1952

„Piętno śmierci” to bowiem metaforyczna rozprawa o poszukiwaniach sensu ludzkiego istnienia, w której równie ważną rolę pełni wątek bezsilności jednostki w obliczu machiny biurokracji. Kurosawa, wprowadzając do swego dzieła bohaterów pracujących w miejskim urzędzie, demaskuje ich spętanie błędnym kołem rutyny, a w końcu absurd ich pracy, która tylko w teorii służy społeczeństwu. W rzeczywistości odwiedzający organ administracji publicznej interesanci nie potrafią uzyskać oczekiwanej pomocy, ponieważ urzędnicy odsyłają ich jedynie do kolejnych wydziałów. Japoński reżyser z wielkim pokładem ironii odsłania hipokryzję pracowników urzędu i bezsensowność ich zajęć, które przyczyniają się jedynie do pogłębiania wszechogarniającego systemu biurokracji i „papierologii”.

„Piętno śmierci” – czy życie ma sens?

To jednak poszukiwania odpowiedzi na zasadnicze pytanie o sensowność egzystencji stanowi sedno dzieła Akiry Kurosawy. Stający twarzą w twarz z przemijalnością bohater „Piętna śmierci” uświadamia sobie własną ignorancję i pułapkę rutyny, w jakiej tkwił praktycznie przez całe swoje życie. Jak wskazuje japoński twórca, nigdy nie jest za późno na zmiany – znajdujący się u kresu istnienia pan Watanabe postanawia zrobić coś użytecznego, z czego mogłyby cieszyć się wszystkie dzieci zamieszkujące okolicę. Tym samym dzielna walka o dokończenie projektu budowy placu zabaw (której przeciwny jest praktycznie cały magistrat łącznie z burmistrzem) staje się świadectwem życia i najważniejszym dokonaniem bohatera.

Piętno śmierci Kurosawa

W niedoli śmiertelnie chorego urzędnika towarzyszy mu młoda, atrakcyjna dziewczyna imieniem Toyo (w tej roli Miki Odagiri), której figura stanowi niezwykle ważny element symboliczny filmu. Podwładna Watanabe, która znudzona monotonną pracą w urzędzie szybko porzuca zatrudnienie na rzecz produkcji zabawek dla najmłodszych, uświadamia głównemu bohaterowi bezsensowność jego dotychczasowego życia. Toyo jako jedyna z pracowników urzędu nie wniknęła jeszcze w nieznośne struktury systemu i choć pozostaje na najniższym stanowisku i często brakuje jej pieniędzy, to uosabia radość życia, młodość i świeże spojrzenie, za którymi tak bardzo tęskni Watanabe.

Każdy z nas musi samodzielnie nadać sens własnej egzystencji, odnaleźć swoje powołanie i możliwości, jakie mogą pomóc w udoskonaleniu otaczającej nas rzeczywistości – zdaje się powiadać w swoim dziele Kurosawa. „Piętno śmierci” to film wybitny i uniwersalny, opowiedziany w charakterystycznej konwencji przeplatającej rzeczywistość z retrospekcją. Jego seans niesie całe pasmo wzruszeń, pozostawiając jednak w widzach pokrzepienie.

Literatura:

„Kino klasyczne”, pod red. T. Lubelskiego, I. Sowińskiej i R. Syski, Kraków 2011.