Pocahontas, Sissi i Anastazja – animacje o prawdziwych księżniczkach

Animacje o księżniczkach - Anastazja

Wszyscy znamy powiedzenie – „najlepsze scenariusze pisze życie”. Historie, które wydarzyły się naprawdę są nieustannie inspiracją dla scenarzystów, a dzieła oparte na faktach, często zostają na tyle docenione przez krytyków, że zdobywają najważniejsze nagrody filmowe.

Twórcy bajek dla dzieci również czerpią inspirację z prawdziwych historii. Oczywiście najczęściej scenariusze pokazują dane wydarzenia mniej brutalnie niż miało to miejsce w rzeczywistości, tak by przystosować obraz do wieku potencjalnego widza. Nie znaczy to jednak, że dzieła należy spisywać na straty – w końcu każdy z nas wraca do filmów oglądanych w dzieciństwie, nie tylko z powodu sentymentu, ale również z uwagi na dopracowane dzieło filmowe z małą nutką inspiracji historycznej.

Filmy animowane o prawdziwych księżniczkach

Indianka inspirująca Disney’a, czyli Pocahontas

Jednym z najbardziej znanych filmów animowanych, cieszącym się wielką popularnością szczególnie wśród osób urodzonych w ostatniej dekadzie poprzedniego wieku jest obraz wyprodukowany w 1995 roku przez Walt Disney Pictures Pocahontas. Film okazał się wielkim sukcesem na całym świecie i do dziś cieszy się popularnością, a tekst piosenki Kolorowy wiatr wykonywanej w polskiej wersji językowej przez Edytę Górniak wciąż jest niezbędną pozycją na wszelkiego rodzaju konkursach karaoke. Nie wszyscy jednak mają świadomość, że bajkowa Pocahontas to postać inspirowana prawdziwą kobietą – Matoaką, córką indiańskiego wodza Powatana, która żyła na przełomie XVI i XVII wieku.

Pocahontas to pseudonim, którego historia sięga dzieciństwa kobiety, a znaczy tyle, co „łobuziak”. Film Disney’a czerpie z życia Matoaki wiele inspiracji – w animacji pojawia się postać Johna Smitha, którzy rzeczywiście przybył na tereny dzisiejszej Wirginii w Stanach Zjednoczonych, gdzie ówcześnie panowały rządy Powatana. Prawdopodobnie Matoaka uratowała kolonistę przed śmiercią, która miała nastąpić na skutek rozkazu ojca Pocahontas. Wątpliwe natomiast jest, że odbyło się to w ten sam sposób, w jaki pokazuje nam animacja Disneya – chociażby dlatego, że dziewczyna w czasie kolonizacji terenów przez Johna Smitha miała około dziesięciu lat.

Bajki o księżniczkach - Pocahontas, Sissi, Anastazja

Również romans głównych bohaterów pierwszej części animacji – Johna Smitha i Pocahontas – jest wielce nieprawdopodobny, nie ma również na ten temat żadnych potwierdzonych źródeł historycznych. Niewątpliwe natomiast jest, że Matoaka dążyła do zjednania Indian z kolonistami – dostarczała przybyszom pożywienie i ostrzegała przed okrutnymi planami swojego ojca. Z czasem nauczyła się języka angielskiego i odbyła podróż do Anglii. Zanim to się stało, poślubiła kolonistę Johna Rolfe, którego postać występuje w drugiej części animacji Disney’a.

Dzięki małżeństwu zawartemu 5 kwietnia 1614 roku, po przejściu Matoaki na chrześcijaństwo, między Indianami a kolonistami nastał pokój. Twórcom animacji również nie umyka wpływ Pocahontas na zażegnanie powstałego konfliktu oraz główny cel przybycia kolonistów – chęć zdobycia złota. Oszczędzono w filmie wzmianki o śmierci Johna Ratcliffe’a, kapitana białych przybyszów, który został przedstawiony jako bezduszny kolonizator, myślący tylko o własnym dobrobycie. Część historyków twierdzi, że rzeczywiście John Ratcliffe nie był najlepszym kapitanem – współtowarzysze oskarżali go między innymi o gromadzenie największych racji żywnościowych. Zginął w męczarniach – obdarty ze skóry przez indiańskie kobiety, został ostatecznie spalony na stosie.

Mataoaka, która przybyła do Anglii w 1616 roku, zdobyła popularność wśród mieszkańców Londynu. Stała się atrakcją na dworach i nazywano ją indiańską księżniczką, mimo że Indianie nie określali tak córek wodzów. Z pewnością szybko rozwijające się miasto musiało zrobić na młodej kobiecie duże wrażenie, co również widać w Disney’owskiej animacji. Nie bez powodu część ta nosi tytuł Pocahontas 2: Podróż do Nowego Świata, która już na wstępie podkreśla różnice między danymi terytoriami i ich mieszkańcami.

Pocahontas w trakcie pobytu w Londynie spotkała się z królem Jakubem I, kładącego w polityce zagranicznej duży nacisk na kolonizację nieznanych terenów, w tym również Wirginii. W 1617 roku Indianka planowała powrót do rodzinnej Wirginii, jednak planów tych nie udało jej się zrealizować – zmarła w Anglii w wieku zaledwie 21 lat. Większość badaczy opowiada się za tym, że przyczyną śmierci Pocahontas była czarna ospa, choroba aktualnie uznana za eradykowaną, kilka stuleci temu pochłaniająca jednak wiele istnień ludzkich. Kobieta pochowana została w kościele św. Jerzego w Gravesend. Budynek kościoła spłonął w XVIII wieku i obecnie nie jest znane dokładne miejsce spoczynku Mataoaki, jej postać przypominana jest jednak za pomocą pomnika który znajduje się przed kościołem.

O niełatwym życiu dworskim, czyli historia Sissi

Księżniczki Disneya - Pocahontas, Sissi, Anastazja

Historia Elżbiety Bawarskiej, czyli tytułowej Księżniczki Sissi od lat cieszy się popularnością, na fali której powstał między innymi niemiecko-francusko-kanadyjski serial dla dzieci. Opowiada on o miłości księżniczki i młodego cesarza Franciszka Józefa. Twórcy czerpią inspirację z prawdziwej historii spotkania przyszłych małżonków. Z inicjatywy matki cesarza, Zofii Wittelsbach, miało dojść do małżeństwa jej najstarszego syna z księżniczką bawarską Heleną, siostrą Elżbiety. Gdy jednak cesarz poznał Sissi, zakochał się w niej z wzajemnością, a potem stworzyli udane małżeństwo. Papież Pius IX z uwagi na bliskie pokrewieństwo zakochanych musiał udzielić dyspensy na ten związek.

Elżbieta pozostawała całe życie w dobrych stosunkach ze swoją starszą siostrą, również po ślubie z Franciszkiem Józefem. Serialowa Helena przedstawiona jest jako rywalka Sissi, którą kieruje głównie chęć zdobycia władzy i bogactwa – nie ma również mowy o tym, że kobiety są siostrami a Helena przedstawiana jest jako córka fikcyjnego generała von Grossberga.

Twórcy animacji powołali się na źródła historyczne, tworząc postać Zofii Wittelsbach, matki Franciszka Józefa. Co prawda w serialu Zofia nie chce dopuścić do ślubu zakochanych, w rzeczywistości jednak nie miała synowi za złe wyboru sprzecznego z jej początkowymi planami. Faktem jednak jest, że matka cesarza nie pozostawała z Sissi w dobrych relacjach i często nie mogły dojść do porozumienia. Przyczyna tej sytuacji prawdopodobnie leżała po stronie Elżbiety – cesarzowa była niezwykle skupiona na swoim wyglądzie (dziś historycy podejrzewają, że mogła chorować na anoreksję), nie odpowiadały jej sztywne zasady panujące na dworach i cierpiała na depresję, co wykluczało ją co jakiś czas z życia publicznego. Uznawano ją jednak za najpiękniejszą kobietę ówczesnej Europy, co znajduje swoje odzwierciedlenie w serialu.

Charakterystyka postaci historycznych, które pojawiają się w produkcji, po części znajduje swoje uzasadnienie – natomiast większość wydarzeń politycznych już niestety nie – chociażby wojna austriacko-węgierska która miała być następstwem próby zamachu na Sissi. Ponadto część z prawdziwych wydarzeń często ukazywana jest w serialu niechronologicznie.

Legenda o cudownym ocaleniu wiecznie żywa, czyli historia Anastazji Romanowej

Nie tylko Disney inspirował się historiami księżniczek – wytwórnia 20th Century Fox zaczerpnęła z historii arystokracji naszych wschodnich sąsiadów i tym sposobem w 1997 roku powstał film animowany Anastazja. Animacja skierowana do (trochę starszych) dzieci, inspirowana historią rodziny ostatnich z rodu Romanowów, panujących w Imperium Rosyjskim na początku XX wieku. Twórcy obrazu czerpią więcej z legendy i plotek, niż faktów historycznych – jednak nie można im odmówić stworzenia naprawdę uroczej historii, do której sama często wracam.

Disney bajki prawdziwe księżniczki Pocahontas, Sissi, Anastazja

Opowieść zaczyna się od obrazu beztroskiego dzieciństwa potomków cara Mikołaja II i jego żony, Aleksandry Romanowej. Wystawny bal na kilkaset osób, odbywający się w Pałacu Zimowym w Sankt Petersburgu, rozpoczyna filmową historię małej Anastazji. Już na początku poznajemy relację dziewczynki z babcią, Marią Fiodorowną, która ofiaruje wnuczce w prezencie naszyjnik z napisem Razem w Paryżu.

Bal zakłóca pojawienie się Rasputina. Rzuca on klątwę na rodzinę Romanowów, mszcząc się za wygnanie z carskiego dworu. W tym momencie zaczynają się rozbieżności między faktami historycznymi a animacją. Prawdziwy Grigorij Rasputin był samozwańczym mnichem, który do swojej śmierci cieszył się sympatią rodziny carskiej, w szczególności carycy, co potrafił zresztą dobrze wykorzystać. Wielokrotnie przekonywał bowiem podatną na jego wpływ Aleksandrę Romanowną do obsadzenia stanowisk w rosyjskim rządzie wybranymi przez siebie ludźmi.

Caryca darzyła Rasputina wielką sympatią i wierzyła, że modlitwy mnicha pomagają w leczeniu hemofilii jedynego syna carskiej pary, Aleksego, pozostając wobec Rasputina całkowicie bezkrytyczna. Ukazany w animacji przepych ma oczywiście historyczne uzasadnienie, jednak dzieciństwo carskich córek nie było tak kolorowe – dziewczęta wychowywano w sposób surowy i wymagający. Jedynie syn carskiej pary stanowił tu wyjątek: z uwagi na to, że był jedynym męskim potomkiem cara, a więc następcą ojca na rosyjskim tronie, dodatkowo obciążonym chorobą, rodzice bezprzykładnie go rozpieszczali.

W Anastazji to na skutek rzuconej przez Rasputina klątwy dochodzi do Rewolucji Lutowej, która skutkuje śmiercią wszystkich Romanowów z wyjątkiem Marii Fiodorówny i ośmioletniej Anastazji, które zostały ocalone przez młodego chłopaka, Dymitra, służącego na dworze. W rzeczywistości Rewolucja Lutowa, do której doszło w 1917 roku rzeczywiście obaliła na stałe monarchię w Imperium Rosyjskim, natomiast była skutkiem rosnącego niezadowolenia społecznego.

Mikołaj II Romanow nie cieszył się dużym autorytetem wśród poddanych – carowi zarzucano, że przez jego nieudolne rządy doszło do porażki w trakcie wojny z Japonią w 1905 roku, a wielokrotne, krwawe tłumienie strajków i ciężka sytuacja gospodarcza kraju, skutkująca życiem wielu poddanych na skraju ubóstwa, doprowadziło ostatecznie do zmuszenia cara do abdykacji w 1917 roku. Wyrok śmierci na obalonego władcę wydali natomiast bolszewicy, którzy wcześniej dokonali zamachu stanu, znanego jako rewolucja październikowa. W lipcu 1918 cała rodzina Romanowów została zamordowana.

Filmowa Anastazja w 1916 roku, w momencie rozpoczęcia akcji ma osiem lat. Prawdziwa księżna Anastazja miała wtedy piętnaście lat. Dalsza historia przedstawiona w filmie opiera się już tylko na legendzie, mówiącej o tym, że jednej córce Romanowów udało się uciec, a potem ukryć w Danii lub Wielkiej Brytanii. Plotki podsycane były faktem, że w miejscu pochowania ciał ostatnich Romanowów nie znaleziono szczątków Anastazji i Aleksego, jednak to historia o ucieczce najmłodszej księżniczki cieszyła się popularnością. Dopiero w 2007 roku odkryto inne szczątki ludzkie niedaleko miejsca odkrycia pochowanych ciał rodziny Romanowów, a badania przeprowadzone w 2008 roku ostatecznie potwierdziły, że kości należą do dwójki dzieci carskiej pary.

Film natomiast ukazuje Anastazję, która w wyniku wypadku straciła pamięć i nie ma świadomości, że jest księżniczką. Dziewczyna chce odszukać osobę, która podarowała jej naszyjnik z napisem Razem w Paryżu, czując, że biżuteria jest powiązana z historią jej rodziny i wybiera się w tym celu do stolicy Francji. W filmie znajdziemy również wątek miłosny między Anastazją a Dymitrem i historię podróży do Paryża, utrudnianej przez Rasputina. Ostatecznie Anastazja odnajduje swoją babcię – w Paryżu, nie w Kopenhadze, w której naprawdę schroniła się Maria Fiodorowna po dojściu bolszewików do władzy.

Omówione w artykule filmy są kierowane do młodszego widza, stąd można by przypuszczać, że wiele faktów historycznych zostało pominiętych bądź zmienionych. Nie oznacza to jednak, że animacje inspirowane prawdziwymi historiami należy spisywać na straty, o czym świadczy chociażby niesłabnąca popularność każdej z wymienionych produkcji, mimo, że powstały w latach ’90. Filmy animowane, które chociaż po części czerpią z wydarzeń historycznych, mogą być dobrym początkiem do zainteresowania młodszych widzów historią. W końcu większość pasji i zainteresowań kształtuje się w dzieciństwie!

Udostępnij “Pocahontas, Sissi i Anastazja – animacje o prawdziwych księżniczkach” swoim znajomym.

Żródła:

Alex Axelrod, Charles Phillips, Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, Warszawa 2000.

Helen Rappaport, Cztery siostry. Utracony świat ostatnich księżniczek z rodu Romanowów, “Znak”, Kraków 2015