„Podróż na Księżyc” – kamień milowy w historii kina

A trip to the moon 1902

 

Tytuł: „Podróż na Księżyc” („Le Voyage dans la Lune”/ „A Trip to the Moon”)

Rok produkcji: 1902

Reżyseria: Georges Méliès

Obsada: Georges Méliès, Bleuette Bernon, Francois Lallement, Jules-Eugene Legris, Henri Delannoy, Victor Andre

 

Mało które z dzieł światowej kinematografii wywarło tak ogromny wpływ na przyszły wygląd X muzy, co legendarna „Podróż na Księżyc” Georgesa Meliesa. Francuski iluzjonista i ojciec efektów specjalnych jako pierwszy uczynił bowiem z filmu widowisko podyktowane nieograniczoną wyobraźnią oraz zamiłowaniem do magii i nowatorstwa. W efekcie Melies stworzył film, który przeformułował dotychczasowy wizerunek kina, a także dał podwaliny gatunku science fiction. Jaka była historia powstania tego arcydzieła?

Georges Méliès – niezrównany mag kina

„Podróż na Księżyc” Georgesa Meliesa to pierwszy w dziejach kina film z gatunku science fiction. Francuski iluzjonista nazywany „czarodziejem ekranu” lub „wielkim magiem kina” podarował światu epokowe dzieło, które na zawsze zmieniło historię X muzy – Melies odszedł bowiem od typowej dla ojców kina rejestracji rzeczywistości na rzecz filmowego widowiska: kreowania całkowicie odrębnego świata będącego efektem fascynującej wyobraźni twórcy. Tym samym po raz pierwszy wprowadził do filmu fabułę, scenariusz i reżyserię.

Urodzony 8 grudnia 1861 roku w Paryżu Georges Méliès rozpoczynał swą artystyczną karierę od teatru iluzji, w którym dowiódł swej niebywałej inwencji oraz zaprezentował wiele ekstrawaganckich pomysłów. Melies był perfekcjonistą i niezwykle ambitną postacią poszukującą stale nowych rozwiązań. Nic więc dziwnego, że po wynalezieniu kinematografu przez słynnych braci Lumieré w 1895 roku francuski iluzjonista dostrzegł potencjał nowego medium – wkrótce rozpoczął produkcję własnych filmów, początkowo wzorowanych na schemacie „ruchomych obrazów”, a z czasem o bardziej rozbudowanej fabule, bazującej na fikcji, a nie wiernej rejestracji realnego świata, eksperymentując przy tym z efektami specjalnymi.

Georges Melies - Podróż na Księżyc

Georges Melies

„Podróż na Księżyc”, czyli pierwszy film science fiction

Kiedy w 1902 roku Georges Méliès zaprezentował nowe dzieło „Podróż na Księżyc”, jego nazwisko stało się sławne na całym świecie. Pierwszy film science fiction w dziejach, jak zwykło się mówić o „Podróży na Księżyc”, nie tylko dowiódł genialnego umysłu Meliesa, ale też przeformułował dotychczasowe postrzeganie kina, które zaczęło wkraczać w obszar pełnoprawnej sztuki. Trwająca blisko piętnaście minut produkcja była najdłuższym zrealizowanym do tej pory filmem, otwierała również drogę do realizacji fikcyjnych fabuł, przenoszących widza w odmienny, magiczny świat, pełniąc eskapistyczną funkcję.

Scenariusz „Podróży na Księżyc” posiadał kilka znaczących inspiracji literackich. Bazował przede wszystkim na uznanych powieściach Julesa Verne’a „Z Ziemi na Księżyc” i H. G. Wellsa „Pierwsi ludzie na Księżycu”. Film opowiadał historię sześciu astronomów przygotowujących się do śmiałej ekspedycji na Księżyc. Naukowcy budują statek kosmiczny przypominający wyglądem olbrzymi pocisk, który następnie zostaje wystrzelony z armaty w kosmos.

Podróż na księżyc film

Niezapomnianą pozostaje scena lądowania astronomów na Księżycu – rakieta wbija się w oko ziemskiego satelity, co stanowi jedno z najbardziej ikonicznych ujęć w dziejach kina. Na astronautów czeka jednak szereg trudności i wyzwań – bohaterowie muszą zmierzyć się z odmiennymi warunkami pogodowymi, a także wrogo nastawionymi mieszkańcami Księżyca, Selenitami, którzy uprowadzają naukowców i prowadzą ich przed oblicze króla. Ostatecznie mężczyznom udaje się wyzwolić z niewoli, w czym pomaga im… parasol. Okazuje się bowiem, że uderzenie kosmity parasolem powoduje jego wybuch. Ocalała załoga statku szczęśliwie wraca na Ziemię, żegnana przez wściekłe okrzyki Selenitów.

„Podróż na Księżyc” (1902) – historia powstania dzieła Meliesa

Georges Méliès słynął z samodzielności i perfekcjonizmu pracy artystycznej. I choć posiadał wąskie grono zaufanych współpracowników, to wiele zadań związanych z realizacją nowego filmu wolał wykonywać w pojedynkę. Melies nie tylko reżyserował i pisał scenariusz, ale również projektował scenografię, kostiumy i ręcznie malowane na sklejkach dekoracje wykorzystywane na potrzeby produkcji. Lubił ponadto występować we własnych filmach. „Podróż na Księżyc” powstawała w prywatnym studiu Meliesa zbudowanym w ogrodzie jego posiadłości w Montreuil. W oszklonej sali pełniącej rolę planu czas pracy nad filmem był uzależniony od rytmu dnia – nie posiadano wówczas specjalnego sprzętu, funkcję dobrego oświetlenia pełniły zatem wyłącznie promienie słoneczne.

Le voyage dans la lune

Podróż na Księżyc – wersja w kolorze

Méliès zrealizował dwie wersje niemego filmu „Podróż na Księżyc” – czarno-białą oraz ręcznie barwioną. Jedna z kopii dzieła została ręcznie pokolorowana przez studio Elisabeth Thuillier, która wraz ze swoją córką Berthe prowadziła warsztat w Paryżu, gdzie ponad dwustu pracowników trudniło się samodzielnym kolorowaniem kopii filmów oraz fotografii. W przyszłości Melies powracał do udanej współpracy ze studiem Thuillier, zlecając jej nanoszenie kolorów do swoich kolejnych obrazów, jak na przykład „Podróż do krainy niemożliwości” czy „Królestwo Wróżek”. Przez wiele lat kolorowa wersja „Podróży na Księżyc” była uznawana za zaginioną. Barwną kopię filmu odnaleziono dopiero w 1993 roku w Barcelonie, a w 2011 roku zrekonstruowano, budząc ponowne zainteresowanie współczesnej publiczności wokół przełomowego dzieła Meliesa.

Podróż na księżyc 1902

„Podróż na Księżyc” i gorzki smak sukcesu

„Podróż na Księżyc” odniosła międzynarodowy sukces i rozsławiła nazwisko Georgesa Meliesa. Film wyświetlano we Francji i Stanach Zjednoczonych, gdzie niestety niedługo po premierze skradziono i skopiowano jedną z taśm. W rezultacie Méliès czerpał znacznie mniejsze korzyści finansowe ze swego filmu, niż powinien. Zdesperowany reżyser postanowił nawet otworzyć filię własnego studia Star Film w USA, by kontrolować nielegalnie rozpowszechnianie „Podróży na Księżyc”. Jednak nawet to posunięcie nie przyniosło spodziewanych efektów, natomiast amerykańscy twórcy filmowi z pełną świadomością kopiowali nowatorskie pomysły Meliesa, plagiatując jego dokonania.

Georges Méliès tworzył filmy przez kolejną dekadę, eksploatując ulubione gatunki filmowe naznaczone fantastyką i klimatem magii. Jego niekonwencjonalny umysł i prekursorskie do niedawna dzieła stawały się jednakże coraz mniej innowacyjne, odchodząc w zapomnienie – widzowie coraz częściej sięgali po filmy nowych twórców czerpiących z rozwoju technologii oraz nowych środków wyrazu. Autor „Podróży na Księżyc” popadał w coraz większe problemy finansowe. Wkrótce zrozpaczony pionier kina został zmuszony sprzedać własne studio, a w obliczu narastającej złości i frustracji twórczej zniszczył wszystkie swoje filmy. Po 1923 roku reżyser prowadził wraz ze swoją żoną, aktorką Jehanne d’Aley, sklep z zabawkami. Odszedł w 1938 roku. Dziś nikt nie wątpi w geniusz Georgesa Meliesa i ogromny wpływ jego dzieł na kształt X muzy. „Podróż na Księżyc” pozostaje jednym z największych dokonań w jego artystycznym dorobku.

Źródła:

C. Fujiwara, „The Little Black Book: Movies: Over A Century of the Greatest Films, Stars, Scenes, Speeches and Events that Rocked the Movie World”, Cassell Illustrated, London 2007.

“A Trip to the Moon”, [w:] Wikipedia, the free encyclopedia, <https://en.wikipedia.org/wiki/A_Trip_to_the_Moon> (dostęp: 14.11.2021).