„Poza skałami” – Gloria Swanson i Rudolph Valentino na jednym ekranie

Poza skałami

 

Tytuł: „Poza skałami” („Beyond the Rocks”)

Rok produkcji: 1922

Reżyseria: Sam Wood

Obsada: Rudolph Valentino, Gloria Swanson, June Elvidge, Alec B. Francis, Edythe Chapman, Robert Bolder i inni

 

Gloria Swanson uznawana jest za najwybitniejszą aktorkę kina niemego, natomiast Rudolph Valentino – pierwszego w dziejach filmowego amanta i największego gwiazdora nieudźwiękowionego okresu X muzy. Na wielkim ekranie spotkali się tylko raz, w czasie realizacji melodramatu „Poza skałami”. Ich spektakularny duet przyciągnął do kin rzeszę podekscytowanych widzów i fanów, a sto lat od premiery wciąż pozostaje głównym wabikiem, dla którego współcześni odbiorcy sięgają po niemy film Sama Wooda.

Duet Gloria Swanson-Rudolph Valentino

Gloria Swanson i Rudolph Valentino to największe gwiazdy kina niemego, legendarne ikony, których duet zapewnił dziełu Sama Wooda status kultowego. Ona była nazywana królową ekranu i najwybitniejszą aktorką nieudźwiękowionych produkcji, on – pierwszym w historii kina amantem i największym gwiazdorem ówczesnych lat. Ich aktorskie kariery potoczyły się jednakże całkowicie odmiennym torem.

Gloria Swanson rozpoczynała swą imponującą karierę jako jedna z „bathing beauties” z komedii Macka Sennetta, by wkrótce przeistoczyć się w świadomą własnej kobiecości, ekranową damę przywdzianą w drogą biżuterię oraz wspaniałe kreacje. Występowała w takich hitach, jak „Skandal towarzyski” (1924) czy „Intruz” (1929). Przełom dźwiękowy, tak jak w przypadku wielu gwiazd niemego filmu, zwiastował poważny kryzys w jej karierze. Mimo tego nawet po niemal całkowitym wycofaniu się z wielkiego ekranu Gloria powróciła do filmu w 1950 roku, tworząc kreację uznawaną za najwybitniejszą w całym jej aktorskim dorobku. Mowa o ikonicznej roli Normy Desmond z dzieła Billy’ego Wildera „Bulwar Zachodzącego Słońca”, w którym gwiazda wspięła się na wyżyny swych artystycznych możliwości. Sportretowała tu starzejącą się aktorkę kina niemego, która w jednej z kluczowych scen wypowiada znamienne słowa „nie potrzebowaliśmy dialogów, my mieliśmy twarze!”.

Poza skałami film 1922

W przeciwieństwie do Glorii Swanson, która jeszcze w latach 60. i 70. występowała na scenach Broadwayu czy w produkcjach telewizyjnych, intensywna kariera pochodzącego z Włoch Rudolpha Valentino trwała niezwykle krótko. Legendarny aktor utożsamiany z mitem namiętnego południowca odszedł  w wieku zaledwie 31 lat na skutek komplikacji po operacji wrzodów żołądka. Nagłą, przedwczesną śmierć Valentino w 1926 roku poprzedziła jego najsłynniejsza i zapewne najlepsza rola w dorobku, pochodząca z niemego obrazu „Syn szejka”. Do ekranowego spotkania Valentino z Glorią Swanson zwyczajnie musiało dojść. Melodramat „Poza skałami” okazał się wielkim sukcesem w filmografii aktorów, a także umocnił ich pozycję największych gwiazd nieudźwiękowionych produkcji.

„Poza skałami”, czyli historia zakazanej miłości

Przez wiele dekad obraz Sama Wooda uznawany był za zaginiony. Gloria Swanson na krótko przed swoją śmiercią ubolewała nad tym faktem, pragnąc jeszcze raz obejrzeć swój występ u boku naczelnego amanta. Aktorka musiała niestety zadowolić się krótkim, jednominutowym fragmentem obrazu. Kopię niemego filmu „Poza skałami” odnaleziono dopiero w 2000 roku w Holandii, a jej odrestaurowania podjęło się Nederlands Filmmuseum (obecnie Eye Filmmuseum) w Amsterdamie.

Poza skałami - Gloria Swanson i Rudolf Valentino

Scenariusz dzieła oparto na podstawie powieści Elinor Glyn z 1906 roku o tym samym tytule. Sam Wood zrealizował swój film z wielkim rozmachem i dbałością o najmniejsze detale. Ogromne wrażenie wywiera bogata scenografia oraz różnorodne miejsca akcji, która zwłaszcza pod koniec opowieści toczy się w egzotycznej scenerii. Bohaterką „Poza skałami” jest młoda i piękna Theodora Fitzgerald (zagrana przez Glorię Swanson), która, dla dobra ojca borykającego się z poważnymi problemami finansowymi, wychodzi za mąż za sporo od siebie starszego milionera, wierząc, że w ten sposób uratuje przed ubóstwem swą rodzinę. W rzeczywistości kobieta jest zakochana w innym mężczyźnie, którego zna od lat młodzieńczych, Lordzie Bracondale (w tej roli Rudolph Valentino).

Nieokiełznana namiętność Theodory i Lorda Bracondale podważa wyznawaną przez kochanków tradycyjną moralność i zaburza racjonalne myślenie, niosąc po drodze cierpienie nie tylko dla tej dwójki, ale też osób postronnych (mąż Theodory darzy bohaterkę szczerą miłością, będąc gotowym do największych poświęceń). „Poza skałami” to przede wszystkim wzorcowo zrealizowany melodramat, ukazujący konflikt uczuć oraz interesów. Niespełniona, zakazana miłość jawi się tu jako największy z możliwych problemów w życiu głównych bohaterów, co wpisuje dzieło Sama Wooda w ramy uniwersalizmu, a także romantycznej wizji świata. W tej koncepcji prawdziwa miłość jest wieczna i silniejsza od śmierci, jednak w jej istotę zostaje wpisany niejako ból oraz cierpienie, któremu sprostają jedynie najwierniejsi kochankowie.