Sidney Poitier – pierwszy czarnoskóry aktor nagrodzony Oscarem

Sideny Poitier

Sidney Poitier to pierwszy w historii kina czarnoskóry mężczyzna nagrodzony Oscarem w kategorii najlepszego aktora. Przez lata swej aktywności stał się ikoną ruchów walczących z dyskryminacją – w filmach przełamywał stereotypowy wizerunek czarnoskórych bohaterów, kreując postacie intelektualistów, osób wykształconych oraz pełnych empatii. W 2009 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama wyróżnił artystę Prezydenckim Medalem Wolności.

Z Bahamów do Nowego Jorku

Sidney Poitier przyszedł na świat 20 lutego 1927 roku. Był najmłodszym synem pochodzących z Bahamów farmerów, Reginalda i Evelyn Poitierów. Urodził się jako wcześniak podczas podróży rodziców do Miami. Mały Sidney wychowywał się na Cat Island, wyspie, położonej w centralnej części archipelagu Bahamów. Jako nastolatek powrócił do Stanów Zjednoczonych, przez krótki okres będąc pod opieką starszego brata. Wkrótce Sidney wyruszył do Nowego Jorku, gdzie zaczynał jako pomywacz. To tam również nauczył się czytać dzięki uprzejmości jednego ze współpracowników.

Trwała jednak II wojna światowa i w wielu młodych ludziach budził się duch patriotyzmu oraz chęć walki. Sidney Poitier nie zwlekał długo z trudną decyzją – zaciągnął się do armii, gdzie przebywał w jednostce medycznej. Po zakończonej służbie postanowił spróbować swych sił w aktorstwie, starając się o angaż w American Negro Theater, nowojorskim teatrze dla Afroamerykańskich aktorów. Udało mu się dopiero za drugim razem, kiedy dopracował swój akcent, pozbywając się naleciałości z Bahamów. Na Broadwayu zadebiutował w 1946 roku sztuką Lysistrata.

Poitier Sidney - Na skraju miasta

Sidney Poitier – Na skraju miasta

Sidney Poititer i jego droga na szczyt

Zachęcony aktorskim debiutem Sidney Poititer wkrótce zaczął rozmyślać nad karierą w przemyśle filmowym. I choć w 1947 roku pojawił się na wielkim ekranie w epizodycznej roli, to za faktyczny debiut Poitiera uznaje się obraz Josepha L. Mankiewicza Bez wyjścia (1950). Sidney zagrał w nim rolę, która miała okazać się symboliczna, przełamywała bowiem stereotypowy wizerunek czarnoskórych aktorów angażowanych do hollywoodzkich produkcji. Poitier stworzył tu kreację lekarza zajmującego się leczeniem białych przestępców o poglądach rasistowskich.

Początkujący aktor zwrócił na siebie uwagę widzów i krytyki, zyskując coraz większą popularność za sprawą takich filmów jak Płacz, ukochany kraju (reż. Z. Korda, 1951), Szkolna dżungla (reż. R. Brooks, 1955) czy Na skraju miasta (reż. M. Ritt, 1957), za który Poitier został nominowany do nagrody BAFTA, przegrywając z samym Henrym Fondą. Sidney wciąż występował też na deskach teatrów – sporym zainteresowaniem cieszyła się sztuka z jego udziałem A Raisin in the Sun autorstwa Lorraine Hansberry. W jej filmowej adaptacji również zagrał Poitier (Rodzynek w słońcu, reż. D. Petrie, 1961).

Dobra passa Sidneya Poitiera nadal trwała. Wielkim sukcesem był dla niego występ w dramacie Stanleya Kramera Ucieczka w kajdanach (1958), gdzie stworzył niezapomniany duet z Tony Curtisem. Sidney sportretował tu więźnia skutego kajdanami wraz z innym skazańcem, „Jokerem”, który wspólnie z mężczyzną podejmuje próbę ucieczki. Podczas wędrówki zbiegi muszą stawić czoła uprzedzeniom rasowym i własnej niechęci, ostatecznie zmieniającej się w inspirującą przyjaźń. Film Kramera miał jednoznaczną wymowę tolerancyjną: nawoływał do rasowej harmonii w amerykańskim społeczeństwie. Wyśmienita rola Sidneya Poitiera z Ucieczki w kajdanach została odznaczona jego pierwszą nominacją do Oscara.

Sidney Poitier filmy - Ucieczka skazańca

Sidney Poitier w filmie Ucieczka skazańca

Złote lata w karierze Sidneya Poititera

Aktor nie musiał długo czekać na wyróżnienie Akademii. W 1964 roku w czasie 36. ceremonii rozdania Oscarów nastąpił historyczny przełom. Jako pierwszy w historii czarnoskóry aktor Sidney Poitier odebrał złotą statuetkę przyznaną za pierwszoplanową rolę męską w dziele Ralpha Nelsona Polne lilie (1963). Tym samym Sidney dołączył do zaszczytnego grona niewielu Afroamerykanów uhonorowanych przez Akademię, zapisując się na kartach historii obok nazwiska Hattie McDaniel – pierwszej czarnoskórej aktorki nagrodzonej Oscarem.

W latach 60. Sidney Poititer znalazł się na szczycie. Był wymarzonym bohaterem Afroamerykanów, zdobył też uwielbienie białej publiczności, stając się jednym z najbardziej opłacalnych aktorów ówczesnego Hollywood. Sidney Poitier uosabiał typ bohatera-intelektualisty: grywał ludzi świetnie wykształconych i oczytanych, często lekarzy, a także osoby o nieskazitelnym postępowaniu, przewyższające swym kodeksem moralnym przedstawicieli białej rasy. Tak było choćby w przypadku głośnego obrazu Guya Greena W cieniu dobrego drzewa (1965), w którym Sidney wcielił się w pracownika biura, pomagającego niewidomej dziewczynie prześladowanej przez patologiczną rodzinę.

Świetną kreacją była również postać Marka Thackeraya, inżyniera zdobywającego pracę nauczyciela, który zmaga się ze zbuntowaną młodzieżą, z filmu Jamesa Clavella Nauczyciel z przedmieścia (1967). W tym samym roku Sidney Poitier wystąpił razem z Katharine Hepburn i Spencerem Tracy w wybitnej pozycji Stanleya Kramera Zgadnij, kto przyjdzie na obiad. W poruszającym dramacie aktor zagrał dobrze sytuowanego narzeczonego Joey, która zaprasza go do rodzinnego domu, aby zapoznał się z jej białymi rodzicami. To kolejna pozycja w artystycznym dorobku Poitiera podejmująca temat tolerancji. Jedną z najbardziej znakomitych ról Sidneya była zaś kreacja policjanta niesłusznie posądzonego o morderstwo – Virgil Tibbs – z filmu kryminalnego W upalną noc (reż. N. Jewison, 1967).

Sidney Poitier życie prywatne - Zgadnij, kto przyjdzie na obiad

Sidney Poitier – Zgadnij, kto przyjdzie na obiad

Ikona walki z rasizmem

Sidney Poitier, obok Stepina Fetichita, stał się jedną z pierwszych czarnoskórych gwiazd w przemyśle filmowym. Na wielkim ekranie udowodnił swój aktorski talent i niebywałą wrażliwość, portretując bohaterów walczących z dyskryminacją i uprzedzeniem rasowym, zabierając tym samym jeden z ważnych głosów podnoszonych przeciwko rasizmowi. Stanął również za kamerą, podejmując się reżyserii dziewięciu filmów, m.in. komedii Czyste szaleństwo (1980) i Tata duch (1990).

Sidney Poitier zaangażował się też w kwestie dyplomatyczne – w latach 1997-2007 był ambasadorem Bahamów w Japonii. Od 1976 roku pozostaje w związku małżeńskim z drugą żoną Joanną Shimkus. Sidney Poitier uplasował się na 22. miejscu listy największych aktorów wszech czasów sporządzonej przez Amerykański Instytut Filmowy.

Literatura:

M. Barson, Sidney Poitier, Encyclopedia Britannica, https://www.britannica.com/biography/Sidney-Poitier (dostęp: 20.02.21).