Szkoły teatralne i edukacja filmowa w Polsce – początki i rozwój

Szkoły teatralne i filmowe w Polsce

Akademia Teatralna w Warszawie

Początki szkolnictwa artystycznego specjalizującego się w aktorstwie sięgają na ziemiach polskich 1811 roku, kiedy to Wojciech Bogusławski stworzył Szkołę Dramatyczną. Wydarzenie to rozpoczęło zmiany społeczne, polegające na postrzeganiu aktorstwa jako jednego z wielu zawodów, który wymaga przygotowania i nauki. Szkoły aktorskie w XIX wieku zazwyczaj prowadzone były przy teatrach.

W 1932 roku z inicjatywy Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie powstał Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej. Była to pierwsza państwowa szkoła teatralna, która wymagała od kandydatów małej matury, a poziom nauczania znacznie przewyższał inne placówki tego typu. PIST nie posiadał jednak praw akademickich, co uniemożliwiało zdobycie wyższego wykształcenia. Możliwym było jednak zdanie egzaminu eksternistycznego ze sztuki aktorskiej. Przez pierwszy rok istnienia placówki funkcjonował wydział Sztuki Aktorskiej. Po roku utworzono wydział Sztuki Reżyserskiej pod kierownictwem Leona Schillera – był to drugi na świecie wydział uczelni publicznej kształcący przyszłym reżyserów – pierwszy powstał w Moskwie.

W 1935 roku uczelnia zyskała własną siedzibę przy ówczesnej Trębackiej 10, w sąsiedztwie Teatru Wielkiego. PIST rozwinął talent takich powojennych filmowych sław jak Danuta Szaflarska, Hanka Bielicka czy Jerzy Duszyński. W trakcie II wojny światowej w czasie bombardowania budynku Teatru Wielkiego w gruzy zamieniła się również siedziba szkoły. Władze uczelni zdecydowały się na tajne nauczanie, w trakcie którego odbywały się ćwiczenia i wykłady oraz przyjmowano nowych studentów.

najlepsze szkoły teatralne - Danuta Szaflarska

Danuta Szaflarska

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza

Po zakończeniu działań wojennych Zelwerowicz decyduje się otworzyć szkołę już w 1945 roku, przenosząc władze uczelni do Łodzi. Rok później Ministerstwo Kultury i Sztuki likwiduje PIST, tworząc Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie z siedzibą w Łodzi. W 1949 roku szkoła wróciła do Warszawy, jednak początkowo bez stałej siedziby, którą otrzymało w 1953 roku – przy ul. Miodowej 22/24. W tym czasie uczelnia kształciła studentów na trzech wydziałach – aktorskim, reżyserskim i dramaturgicznym. Na krótki czas powstały w latach 50. dwa kolejne wydziały: estradowy, który skończyły dwa roczniki studentów i choreograficzny ze specjalizacjami baletmistrzowską i pedagogiczną, którą ukończył zaledwie jeden rocznik studentów. W 1962 roku uczelnia zyskała status akademicki, a jej absolwenci od tego czasu zyskiwali tytuł magistra sztuki aktorskiej.

W 1975 roku uczelnia otworzyła wydział lalkarski z siedzibą w Białymstoku, zastępując istniejący przy Białostockim Teatrze Lalek Studium Aktorskie Teatru Lalek. Było to spowodowane naciskami środowiska lalkarskiego, gdyż do połowy lat 70. istniał tylko jeden wydział lalkarski – we Wrocławiu. Z czasem do wydziału lalkarskiego, kształcącego aktorów doszedł wydział Reżyserii Sztuki Lalkarskiej. W tym samym roku utworzono wydział Wiedzy o Teatrze, nazwą podkreślającą odrębność nauki teatralnych na uczelni artystycznej od uniwersyteckiej teatrologii.

W 1999 roku przy budynku uczelni, głównie dzięki staraniom rektorów – Andrzeja Łapickiego i Jana Englerta otwarto Teatr Collegium Nobilium, który nawiązywało do tradycji szkoły pijarów, założonej w tym miejscu pod koniec XVIII wieku. Na deskach teatralnych występowali studenci wydziału aktorskiego, ale praca nad spektaklami angażowała uczniów wszystkich trzech wydziałów uczelni.

Akademia Teatralna w Warszawie znani absolwenci - Krystyna Janda

Krystyna Janda

Akademia Teatralna naucza sztuki aktorskiej od wielu lat, więc ciężko wymienić wszystkich wybitnych absolwentów, docenianych zarówno w kraju jak i na świecie. O nich wszystkich przypominają tablice z nazwiskami absolwentów i rokiem ukończenia studiów, które dumnie wiszą na ścianach korytarzy w uczelni. Ze swojej strony wymienię Jerzego Bończaka, Piotra Fronczewskiego, Andrzeja Chyrę, Stanisławę Celińską, Jana Englerta, Jana Kociniaka i Krystynę Jandę.

Akademia Sztuk Teatralnych w Krakowie

Gdy po zakończeniu II wojny światowej powoli odradzało się życie, do funkcjonowania wróciły szkoły aktorskie w Krakowie – Studio Dramatyczne Iwo Galla oraz studia przy Starym Teatrze i Teatrze im. Słowackiego. W 1946 roku postanowiono połączyć działające studia w jedną szkołę teatralną i tym sposobem powstała Państwowa Szkoła Dramatyczna. Początkowo kształciła studentów tylko na wydziale aktorskim. W 1949 roku zmieniono nazwę uczelni na Państwową Wyższą Szkołę Aktorską, jednak już w 1955 roku nastąpiła ponowna zmiana nazwy, na Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Ludwika Solskiego. Nazwa ta utrzymała się przez ponad pół wieku.

Od 1954 roku, przez dekadę uczelnia kształciła aktorów sztuki lalkarskiej. Do kierunku powrócono w 1972 roku, tworząc Wydział Lalkarski z siedzibą we Wrocławiu. Podobny los spotkał Wydział Reżyserii, powstały w 1955 roku lecz kształcący studentów tylko przez siedem lat. Do nauki sztuki reżyserskiej powrócono w 1973 roku i od tego czasu co roku wydział kończą uczniowie, którzy wprowadzają nowe trendy teatralne na polskiej i światowej scenie – przykładem tu może być Krystian Lupa czy Krzysztof Warlikowski.

W 2017 roku nastąpiła kolejna zmiana nazwy uczelni oraz patrona. Od roku akademickiego 2017/2018 pełna nazwa szkoły brzmi Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego. Podkreśla ona akademicki sposób kształcenia, pozwalający chociażby na zdobycie stopnia doktora i doktora habilitowanego sztuk teatralnych.

Szkoła teatralna w Krakowie historia

Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie

Obecnie uczelnia kształci studentów na Wydziale Aktorskim i Reżyserii Dramatu w Krakowie oraz w dwóch filiach – we Wrocławiu na Wydziale Aktorskim i Wydziale Lalkarskim oraz w Bytomiu, gdzie jako jedyny w Polsce, na publicznej uczelni znajduje się Wydział Teatru Tańca. Każda z filii posiada sceny, na których można zobaczyć pracę studentów i efekty pomysłowości początkujących reżyserów. Warto nadmienić, że uczelnia od lat trzyma wysoki poziom kształcenia, o czym świadczą nazwiska absolwentów, takich jak między innymi Gustaw Holoubek, Anna Polony, Wojciech Pszoniak, Jerzy Stuhr, Anna Dymna, Bogusław Linda czy Dawid Ogrodnik.

Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. L.Schillera

Początki szkoły filmowej w Łodzi sięgają listopada 1945 roku, kiedy to miasto stało się miejscem zamieszkania większości warszawskiej inteligencji, która przybyła do Łodzi z całkowicie zrujnowanej Warszawy. Nastał wtedy czas szybkiego rozwoju miasta, a nawet przez pewien czas zastanawiano się, czy nie przenieść stolicy kraju właśnie do Łodzi. W tym czasie powstawały kursy skupiające się na kształceniu z dziedziny filmu, które w 1958 roku dały początek istnienia obecnej uczelni.

Szkoła była fenomenem na polskiej mapie uczelni artystycznych i wyznaczała nowoczesny nurt pracy przy dziełach filmowych. Studenci i absolwenci uczelni już od pierwszych latach jej istnienia zaczęli wyznaczać nurt polskiej filmografii. Zarówno główni przedstawiciele polskiej szkoły filmowej (Andrzej Munk, Janusz Morgenstern), kina moralnego niepokoju (Andrzej Wajda, Krzysztof Kieślowski, Krzysztof Zanussi) czy dzisiejszego, ambitnego polskiego kina (Wojciech Smarzowski, Robert Gliński). Do legendy przeszły prowadzone przez studentów w latach 50. dyskusje artystyczno-światopoglądowe, którzy swoimi poglądami wymieniali się na schodkach w czasie przerw między zajęciami. Jednym z tych studentów był zasłużony dla światowej kinematografii Roman Polański, którego dziś upamiętnia tabliczka na jednym ze schodków z napisem „Roman Polański z tego stopnia skakał w latach 1954 – 1959”. W tym czasie uczelnię ukończyło również nowe pokolenie aktorów, w tym między innymi Janusz Gajos i Zygmunt Malanowicz.

Szkoła filmowa w Łodzi

Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi

Od 1983 roku uczelnia zaczęła organizować Festiwal Szkół Teatralnych, który jest przeglądem spektakli dyplomowych z uczelni teatralnych w całym kraju i jednym z najważniejszych tego typu festiwali w Polsce.

Oprócz absolwentów wydziałów aktorskiego i reżyserii, którzy zdobyli światową sławę warto pamiętać o wybitnych operatorach filmowych, którzy kształcili się w murach łódzkiej filmówki – w tym chociażby Jerzy Lipman czy Piotr Sobociński. Obecnie studenci kształcą się na czterech wydziałach: Aktorskim, Reżyserii Filmowej i Telewizyjnej, Organizacji Sztuki Filmowej i Operatorskim i Realizacji Filmowej.

Nazwiska absolwentów uczelni na przestrzeni lat są najlepszym przykładem, że szkoła trzyma wciąż wysoki poziom nauczania. Tym sposobem w 2014 roku została doceniona przez czasopismo „The Hollywood Reporter”, którego historia sięga 1930 roku, w rankingu szkół filmowych na świecie (wyłączając USA), oddając łódzkiej filmówce drugie miejsce. Ranking z 2011 roku, w którym uwzględnione zostały uczelnie znajdujące się na terenie Stanów Zjednoczonych, uplasował polską uczelnię na jedenastym miejscu, co również na skalę światową jest ogromnym wyróżnieniem.

Co roku do szkół aktorskich w Polsce startuje kilka(-naście? -dziesiąt?) tysięcy kandydatów. Komisje w każdej uczelni starają się zobaczyć w młodych ludziach nieoszlifowane talenty, którym nauki wybitnych pedagogów pomoże rozwinąć skrzydła w dziedzinie filmowej czy teatralnej. Garstka osób rozpoczynająca zajęcia każdego roku na wydziałach szkół artystycznych, gotowa do całkowitego poświęcenia się edukacji przez kilka najbliższych lat, jest idealnym przykładem świadczącym o tym, że młodzi ludzie pełni pasji są w stanie przejść długą i ciężką drogę by osiągnąć sukces. To ważne świadectwo, napełniające nadzieją, że w dobie wszelkich aplikacji i mediów, gdzie droga do sławy wydaje się być dużo łatwiejsza, są ludzie, którzy pragną zaistnieć talentem, a nie kontrowersyjnymi treściami na Tik-Toku.

Literatura:

75 lat kształcenia dla teatru, Akademia Teatralna im. A. Zelwerowicza, Warszawa 2007

Z. Wilski, Polskie szkolnictwo teatralne 1811-1944, Wydawnictwo Ossolińskich, Wrocław 1978

Z. Turowska, M. Miller, K. Krubski, W. Wiśniewski, Filmówka. Powieść o Łódzkiej Szkole Filmowej, Prószyński i S-ka, Warszawa 1998.