„Taksówkarz” – robactwo, broń i krew

Taksówkarz

 

Tytuł: Taksówkarz (ang. Taxi Driver)

Rok produkcji: 1976

Reżyseria: Martin Scorsese

Obsada: Robert De Niro, Jodie Foster, Albert Brooks, Harvey Keitel, Cybill Shepherd i inni

 

 

 

Taksówkarz to naturalistyczny obraz Nowego Jorku lat siedemdziesiątych. W brutalny sposób ukazuje nocne realia wielkiego miasta, na którego ulicach szerzą się rozbój, prostytucja, nielegalny handel bronią i przestępczość. W tle filmu rozgrywa się również dramat osób doświadczonych wojną w Wietnamie. Taksówkarz to ważna pozycja w twórczości Martina Scorsese, punkt zwrotny w aktorskiej karierze Roberta De Niro oraz ostatni film legendy muzyki filmowej Bernarda Herrmanna.

Inspiracje Taxi Driver

Taksówkarz miał swoją premierę 7 lutego 1976 roku. Autorem napisanego po mistrzowsku scenariusza filmu był Paul Schrader, który jak sam przyznał, posiadał wiele inspiracji do rozpoczęcia pracy nad nowym tekstem. Natchnienie wzbudziły w nim western Johna Forda Poszukiwacze (1956) oraz powieść Jeana-Paula Sartre’a Mdłości, w której filozof poruszył problem świadomości własnego istnienia. To jednak postać Arthura Bremera okazała się największą inspiracją dla scenarzysty.

15 maja 1972 roku Arthur Bremer dokonał zamachu na życie George’a Wallace’a – gubernatora Alabamy i ówczesnego kandydata na urząd prezydenta USA. Bremer chciał skupić na sobie uwagę mediów za sprawą głośnego czynu morderstwa polityka. Przez ponad dwa miesiące przygotowywał się do zamachu, śledząc poczynania Wallace’a i słuchając na żywo wszelkich jego wystąpień. Przez pewien czas na cel zamachu typował także Richarda Nixona.

Paul Schrader stworzył scenariusz do Taksówkarza również na postawie własnych doświadczeń. W pewnym etapie życia, gdy mieszkał właśnie w Nowym Jorku, cierpiał na bezsenność. Pozwoliło mu to na zapoznanie się z ciemniejszą stroną miasta, wypełnionego klimatem seksu i przemocy. Podobnie jak główny bohater filmu odwiedzał regularnie nocne kina z filmami pornograficznymi. Schrader przez długi czas mieszkał też w samochodzie.

Taksówkarz recenzja

Taksówkarz – Robert De Niro i Cybill Shepherd

Robactwo

Taksówkarz przedstawia losy weterana wojny w Wietnamie. Cierpiący na bezsenność Travis Bickle (wybitna kreacja Roberta De Niro) zatrudnia się na nocną zmianę jako taksówkarz. Przemierzając po zmroku najniebezpieczniejsze, nowojorskie ulice styka się on z wszechobecną przemocą, której źródła upatruje wyłącznie w człowieku. Ludzie stają się dla niego robactwem, z którego lęgnie się moralna zaraza, okrucieństwo i zapowiedź szybkiej klęski. Travis spotyka nocą handlarzy narkotyków i broni, stojące pod lampami nieletnie prostytutki i ich alfonsów, bandytów, a nawet morderców.

Travis brzydzi się swoim otoczeniem i wkrótce postanawia sam wymierzyć mu sprawiedliwość. Doskonały zabieg, dzięki któremu dostrzegamy narastającą frustrację i agresję bohatera, stanowią powielane sceny wycierania przez niego pozostałości po klientach taksówki: spermy lub krwi. Po nocnych kursach Travis z coraz większą pogardą do ludzi czyści tylne siedzenia auta z pozostawionych wydzielin.

Broń

Jedyną wartościową z napotkanych osób wydaje się mu pracownica sztabu wyborczego Betsy (w tej roli Cybill Shepherd), którą dostrzega w trakcie jednego z postojów. Travis regularnie podgląda ją w miejscu pracy, a w końcu zdobywa się na odwagę i zaprasza na randkę. W czasie jednego ze wspólnych spotkań niefortunnie zabiera Betsy do nocnego kina na film pornograficzny. Oburzona kobieta wychodzi i nie chce go więcej widzieć. Bohater jednak nie daje za wygraną i, aby przypodobać się dziewczynie, zaczyna wspierać jej pracodawcę Charlesa Palantine’a (Leonard Harris), kandydata na urząd prezydenta USA. Wkrótce przekonując się o ignorancji i zakłamaniu polityka, taksówkarz wybiera właśnie jego na ofiarę swego krwawego planu. Travis zaopatruje się w broń i chce zamordować Palantine’a, myśląc, że wymierzy tym samy sprawiedliwość całemu złu tego świata. Zamach kończy się jednak niepowodzeniem.

Film Taksówkarz

You Talkin’ To Me?

Krew

Pochłonięty obłędem Travis nie zamierza jednak odpuścić: szuka kolejnej ofiary. Jego los zbiega się z postacią nieletniej prostytutki Iris (zagraną przez zaledwie czternastoletnią Jodie Foster). Bohater zbliża się do dziewczyny, aby poznać jej przeszłość i powody prostytuowania się. Wkrótce stawia sobie za cel uratowanie Iris, likwidując jej bezwzględnych sutenerów i namawiając dziewczynę do powrotu do rodziców.

Plan Travisa szybko się urzeczywistnia. Na oczach nastolatki dochodzi do strzelaniny w domu publicznym, której ofiarami padają alfonsi. Sam taksówkarz również zostaje ciężko ranny. Od razu zostaje jednak okrzyknięty przez media bohaterem – wybawcą Iris, która powróciła do rodziny. Po tych zdarzeniach Travis wraca do pracy taksówkarza, a Betsy próbuje odnowić z nim kontakt. W widzu rodzi się pytanie pozostawione bez odpowiedzi: czy Travis zabił, aby zemścić się za ludzkie zło, czy, aby zdobyć serce ukochanej? A może Travis nie przeżył strzelaniny i scena nabiera charakteru fantastycznego marzenia?

Taksówkarz film

Taksówkarz

Głośne dzieło Martina Scorsese wypełniają brutalne sceny, w których krew wylewa się wprost z ekranu. Taksówkarz wywołał wiele protestów i kontrowersji wśród krytyki filmowej. Poza brutalizmem główny zarzut był kierowany wobec obsadzenia w roli młodej prostytutki nieletniej wówczas Jodie Foster: poza odgrywaniem pracy w nierządzie, na oczach jej bohaterki dochodzi przecież także do okrutnego mordu. Sama aktorka zapewniała jednak, że w czasie kręcenia sceny strzelaniny dobrze się bawiła, a ekipa powtarzała jej, że krew jest sztuczna.

Należy wspomnieć również, że Taksówkarz to film z genialnymi, mrocznymi zdjęciami autorstwa Michaela Chapmana i nostalgiczną muzyką Bernarda Herrmanna, której motywem przewodnim jest saksofon. To właśnie pamięci legendarnego kompozytora został zadedykowany film. Taksówkarz był ostatnim filmem zilustrowanym przez Herrmanna przed śmiercią. Kompozytor nie dożył jego premiery. Jak się później okazało, obraz Scorsese uznany został za jeden z najważniejszych w jego kompozytorskiej karierze. Już po śmierci przyznano mu za Taksówkarza nominację do Oscara oraz Grammy, a także nagrodzono statuetkami BAFTA i LAFCA.

Reżyser oraz scenarzysta Taksówkarza – Martin Scorsese i Paul Schrader – chcieli poruszyć w filmie, poza moralną degradacją społeczeństwa, wpływ udziału w wojnie w Wietnamie na osobowość i los amerykańskich żołnierzy. Travis jest weteranem, którego po opuszczeniu frontu, wciąż nurtuje przeświadczenie o okrucieństwie ludzi. Film przedstawia tym samym negatywny stosunek do wojny wietnamskiej i krytykę władz, odsłaniając brutalną, lecz prawdziwą stronę działań wojennych podejmowanych przez polityków. Taksówkarz wpasowuje się więc w klimat amerykańskiego kina lat 70., kiedy to starano się odwzorować ze szczegółami rzeczywistość wypełnioną społecznymi problemami, korupcją i przestępczością.

Taxi Driver film

Robert De Niro i Jodie Foster w filmie Taksówkarz

Robert De Niro stworzył ikoniczną kreację Travisa, która należy do najwybitniejszych ról w jego wszechstronnym dorobku. Wybitny aktor powołał niemal do samoistnego życia skomplikowaną, wyalienowaną postać, popadającą stopniowo w postępujący obłęd i tracącej poczucie realności. Travis Bickle to w rzeczy samej ofiara brutalnego systemu, wrażliwa i niegodzącą się z aktualnym układem świata jednostka, naznaczona wojenną traumą. Przejmujący występ De Niro w Taksówkarzu zapisał się na kartach X muzy, a do historii przeszła symboliczna scena ćwiczeń przed lustrem, kiedy to główny bohater wypowiada pamiętną kwestię: „You talkin’ to me?”.

Taksówkarz nie bez powodu został okrzyknięty jednym z największych arcydzieł w historii kina. Zachwyca zarówno od strony technicznej, jak i problematycznej. Obraz Martina Scorsese zdobył wyróżnienie w postaci Złotej Palmy na Festiwalu Filmowym w Cannes przyznanej w kategorii najlepszego filmu, a także trzy nagrody BAFTA i cztery nominacje do Oscara. W 2007 roku Amerykański Instytut Filmowy uplasował Taksówkarza na 52. miejscu 100 najlepszych amerykańskich filmów wszech czasów.

Źródła:

1. A. J. Rausch, The Films of Martin Scorsese and Robert De Niro, Scarecrow Press 2010.

2. Travis gave punks a hair of aggression, Toronto Star February 12, 2005: H02.