Top 20 – aktorzy kina niemego

„Nie potrzebowaliśmy dialogów, my mieliśmy twarze” – tę słynną kwestię wypowiada bohaterka grana przez Glorię Swanson w dziele Billy’ego Wildera Bulwar Zachodzącego Słońca. Wielu aktorów niemego kina dziś pozostaje niemal zapomnianych, choć dziesiątki lat temu to właśnie oni wywoływali uśmiech, łzy wzruszenia i zachwyt na twarzach pierwszych widzów. Wśród największych osobistości niemej ery kina i ich historii możemy odkryć zarówno doskonałych komików, pierwszych filmowych amantów, jak i dramaty życia prywatnego wciąż świecących blaskiem sławy dawnych aktorów. Przed Państwem dwudziestu największych artystów kina niemego, których dorobek i historia życia wciąż są warte przypomnienia…

Aktorzy kina niemego

1. Charlie Chaplin (1889-1977)

Aktorzy kina niemego - Charlie Chaplin

Chaplin w filmie Gorączka złota

Charlie Chaplin to ikona i geniusz kina – nie tylko okresu niemego, choć to w nieudźwiękowionej epoce stworzył największe arcydzieła, doprowadzając do perfekcji środki wyrazu Wielkiego Niemowy, w tym styl gry zaczerpnięty z pantomimy. Chaplin jest autorem jednej z najsłynniejszych postaci wielkiego ekranu – figury Włóczęgi, zarazem komicznej i lirycznej. Do historii przeszedł również charakterystyczny strój Trampa – rozdeptane buty, melonik, laseczka i za duże spodnie, a to wszystko zwieńczone wąsem i mocnymi brwiami.

Legendarny komik zaczynał od występów w krótkometrażówkach, wkrótce sam podjął się ich reżyserii, a za jego pierwszy pełnometrażowy film uznaje się Brzdąca (1921). Charlie Chaplin komponował także muzykę do własnych filmów, a w 1919 roku wraz z Mary Pickford, Davidem W. Griffithem i Douglasem Fairbanksem założył studio United Artist. Do jego najważniejszych dzieł należą Gorączka złota (1925), Światła wielkiego miasta (1931), Dzisiejsze czasy (1936) i Dyktator (1940). Przez lata swej lukratywnej kariery Chaplin zdobył również miano skandalisty – był posądzany o komunistyczne sympatie, a jego burzliwe związki do dziś stanowią przedmiot kontrowersji (zob. Charlie Chaplin i kobiety jego życia). W 1972 roku Akademia przyznała mu za wybitne osiągnięcia honorowego Oscara.

2. Lon Chaney (1883-1930)

Najlepsi aktorzy kina niemego - Lon Chaney

Lon Chaney w filmie Upiór w operze

Lon Chaney zdobył zaszczytny tytuł „człowieka tysiąca twarzy” za sprawą swej bogatej mimiki i nadzwyczajnej zdolności do transformacji. Był jednym z najwybitniejszych aktorów niemego kina, słynącym z kreacji złoczyńców oraz imponujących charakteryzacji i masek potworów, które często wykonywał samodzielnie. Wystąpił w 157 produkcjach, z czego około 100 filmów dziś uznawanych jest za zaginione. Jego najsłynniejszym antybohaterem była postać Eryka z dzieła Upiór w operze (1925). Wsławił się również fenomenalnymi występami z obrazów Dzwonnik z Notre Dame (1923), Londyn po północy (1927) i Demon cyrku (1927), w którym partnerowała mu młodziutka Joan Crawford. Chaney zmarł w wieku 47 lat w wyniku komplikacji po wypadku na planie filmowym.

3. Emil Jannings (1884-1950)

Kino nieme aktorzy - Emil Jannings

Emil Jannings w filmie Błękitny anioł

Emil Jannings to jeden z najwybitniejszych niemieckich aktorów i wielka gwiazda kina niemego. Odnosił również spektakularne sukcesy w amerykańskim przemyśle filmowym – to on jako pierwszy aktor w historii został nagrodzony Oscarem. Akademia wyróżniła jego role z filmów Ostatni rozkaz (1928) i Niepotrzebny człowiek (1927). Grał u największych twórców kina – Friedricha Wilhelma Murnaua, Ernsta Lubitscha, Josefa von Sternberga czy Paula Leniego. Do najważniejszych dzieł w karierze Emila Janningsa należą: Portier z hotelu Atlantic (1924), Faust (1926), Świętoszek (1926), Gabinet figur woskowych (1924) czy udźwiękowiony Błękitny anioł (1930), w którym spotkał się na ekranie z Marleną Dietrich.

4. Douglas Fairbanks (1883-1939)

Najwybitniejsi aktorzy kina niemego - Douglas Fairbanks

Douglas Fairbanks w filmie Złodziej z Bagdadu

Douglas Fairbanks w I i II dekadzie ubiegłego stulecia został okrzyknięty „Królem Hollywood” – mianem, które w późniejszych latach miał odziedziczyć po nim Clark Gable. Znakiem rozpoznawczym jego wszechstronnego emploi były filmy płaszcza i szpady: Znak Zorro (1920), Trzej muszkieterowie (1921), Robin Hood (1922) czy Czarny pirat (1926), w których stworzył fenomenalne role pierwszoplanowe. Udaną kreacją była też tytułowa postać z przygodowego Złodzieja z Bagdadu (1924).

W 1919 roku Douglas Fairbanks założył wraz z przyszłą żoną Mary Pickford, Charlie Chaplinem i wieloletnim przyjacielem Davidem W. Griffithem studio United Artist. Był też jednym z założycieli Amerykańskiej Akademii Filmowej, powołanej do życia w 1927 roku. Wybitny aktor nie podołał przełomowi dźwiękowemu – wraz z wyparciem niemych produkcji jego kariera gwałtownie się załamała. Jego ostatnim filmem było Prywatne życie Don Juana (1934). Zmarł w wieku 56 lat na atak serca. Na chwilę przed śmiercią miał wypowiedzieć: „Nigdy nie czułem się lepiej”.

5. Buster Keaton (1895-1966)

Top aktorzy kina niemego - Buster Keaton

Buster Keaton to największy po Charlie Chaplinie komik wielkiego ekranu. Stałym elementem jego aktorstwa była tzw. kamienna twarz – pełna powagi i z cieniem melancholii mina, która towarzyszyła bohaterom Keatona w trakcie najzabawniejszych sytuacji. Karierę rozpoczynał od występów u boku Roscoe Arbukle’a, a z czasem sam stanął za kamerą, wciąż odgrywając główną postać. Zrealizował m.in. takie komedie jak Jeden tydzień (1920), Pech (1921), Młody Sherlock Holmes (1924) i Na Zachód! (1925). Za jego najwybitniejszy film uznaje się zaś Generała (1926). Buster Keaton zasłynął również z samodzielnego odgrywania najbardziej niebezpiecznych scen – nie zatrudniał kaskaderów, przez co wielokrotnie na planie filmowym omal nie doszło do tragedii. W 1960 roku odebrał honorowego Oscara.

6. Rudolph Valentino (1895-1926)

Nieme kino aktorzy - Rudolf Valentino

Rudolf Valentino w filmie Szejk

Rudolf Valentino był pierwszym amantem wielkiego ekranu i największą gwiazdą niemego kina. Kochały się w nim zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Życiorys aktora jest owiany legendą – pochodzący z Włoch tancerz wyemigrował w 1913 roku do Ameryki, gdzie przez pierwsze lata ledwo wiązał koniec z końcem, co wedle niektórych źródeł miało go zmusić nawet do pracy jako żigolo. Wkrótce z pomocą kobiet związanych z przemysłem filmowym wkroczył na salony i ostatecznie podbił Hollywood.

Sławę zawdzięczał głównie swej doskonałej aparycji i rewolucyjnemu typowi męskości, jaki wprowadził do kina – był utożsamiany z mitem namiętnego południowca; uwagę przykuwał też jego pierwiastek młodzieńczy. W filmach partnerował największym aktorkom tamtego okresu – Glorii Swanson, z którą zagrał w melodramacie Poza skałami (1922) czy Ałły Nazimovej w romansie Dama kameliowa (1921). Jego największym i zarazem ostatnim obrazem był natomiast Syn szejka (1926). Rudolph Valentino zmarł w wieku zaledwie 31 lat na skutek komplikacji po operacji wrzodów żołądka.

7. Ramón Novarro (1899-1968)

Gwiazdy kina niemego Ramon Novarro

Ramón Novarro był największą amerykańską gwiazdą lat 20. zaraz za Rudolfem Valentino, a po śmierci legendarnego aktora miał zastąpić jego wizerunek okrzyknięty mianem latin lover. Novarro urodził się w Meksyku, a w jego żyłach płynęła również hiszpańska krew. Był kuzynem słynnej artystki Dolores del Rio. Łącznie wystąpił w ponad 60 filmach i serialach telewizyjnych, m.in. w melodramatach Thy Name Is Woman (1924), Kochankowie (1927) czy Across to Singapore (1928). Największym sukcesem w jego niemym dorobku artystycznym okazała się produkcja Ben Hur (1925). Ramón Novarro odnosił również sukcesy już po przełomie dźwiękowym w kinie – wystąpił choćby u boku Grety Garbo w filmie szpiegowskim Mata Hari (1931).

Był zdeklarowanym homoseksualistą. Jego śmierć miała tragiczny wymiar – został zamordowany przez dwóch młodych mężczyzn świadczących usługi seksualne, którzy liczyli na to, że w domu aktora została ukryta fortuna. Przestępcy mieli przez wiele godzin torturować Novarro, aby wyjawił im, gdzie schował pieniądze. Ostatecznie uciekli z 20 dolarami, skradzionymi z jego kieszeni, pozostawiając artystę na pewną śmierć – Ramón Novarro udusił się własną krwią.

8. Max Linder (1883-1925)

Film niemy aktorzy - Max Linder

Max Linder był znanym i cenionym francuskim aktorem oraz reżyserem, który w późniejszym etapie twórczości wyjechał do Stanów Zjednoczonych, ciesząc się międzynarodową popularnością. Wykreował charakterystyczny typ bohatera-eleganta, zawsze ubranego w stylowy frak, cylinder i laskę, noszącego dodatkowo gęsty wąs i cechującego się nienagannością manier. Charlie Chaplin zwykł nazywać Maxa Lindera swoim mistrzem – jego figura Włóczęgi była poniekąd parodią francuskiego artysty.

Do sławnych filmów Lindera należą m.in. The Romance of Max (1912), The Little Cafe (reż. Raymond Bernard, 1919) czy Seven Years Bad Luck (1921). W latach 20. ubiegłego wieku kariera Lindera zaczynała zwalniać tempo. Artysta zachorował na depresję. 1 listopada 1925 roku popełnił samobójstwo wspólnie z żoną. Do dziś trwają jednak spekulacje czy śmierć małżonków na pewno była wynikiem wzajemnego samobójstwa, czy może Max Linder zamordował partnerkę, a następnie odebrał sobie życie…

9. John Gilbert (1897-1936)

Filmy nieme aktorzy - John Gilbert

John Gilbert był jedną z najjaśniejszych gwiazd niemych filmów i jedną z najwyżej opłacanych, którego popularność wiązała się z wizerunkiem romantycznego bohatera. Słynął z ekranowych duetów ze skandynawską pięknością Gretą Garbo, z którą wystąpił m.in. w melodramatach Anna Karenina (1927), Symfonia zmysłów (1927) czy Władczyni miłości (1928). Współpracował z tak głośnymi nazwiskami X Muzy, jak Victor Sjöström [np. Ten, którego biją po twarzy (1924)], King Vidor [Wielka parada (1925)] czy Erich von Stroheim [Wesoła wdówka (1925)]. Przełom dźwiękowy nie oszczędził również Johna Gilberta – odejście od filmów niemych wiązało się dla niego z drastycznym spadkiem popularności. Legendarny aktor zmagał się też z poważnym alkoholizmem, który doprowadził do pogorszenia jego stanu zdrowia. Zmarł w wieku niespełna 39 lat.

10. Harold Lloyd (1893-1971)

Harold słynny komik kina niemego

Harold Lloyd zasłynął z wybitnych ról komediowych, występując w ponad 200 filmach. Jego największym osiągnięciem był występ w świetnej komedii Freda C. Newmeyera i Sama Taylora Jeszcze wyżej! (1923), z której pochodzi rozsławiona scena wspinaczki na szczyt wieżowca. Główny bohater, młody karierowicz odgrywany przez Harolda, napotyka jednak przeszkodę w postaci zegara umieszczonego na budynku – zawisa wówczas na wysokości kilkunastu pięter, trzymając się jedynie wskazówek zegara. Harold Lloyd znakiem rozpoznawczym swych postaci uczynił okrągłe okulary, towarzyszące mu w praktycznie każdym filmie. W 1953 roku Akademia wyróżniła go Oscarem Specjalnym za całokształt pracy aktorskiej.

11. Lionel Barrymore (1878-1954)

Aktorzy kina niemego ranking - Lionel Barrymore

Lionel Barrymore to wybitny amerykański aktor, którego kariera sięga znacznie dalej niż niemy okres X Muzy, jednak już wtedy gwiazdor ukazał światu swój nietuzinkowy talent. Był bratem innych sławnych artystów – Ethel i Johna Barrymore. Lionel Barrymore odnosił sukcesy na scenach Broadwayu, w radiu i kinie, ponadto pisał własne sztuki, komponował muzykę i próbował swych sił w reżyserii. W latach 1911-1953 wystąpił w około 180 filmach, z czego na uwagę zasługują jego występy w niemych produkcjach Wrogowie kobiet (1923), Kusicielka (1926) czy Fanfary miłości (1928). To jednak dźwiękowe filmy uczyniły go legendą – warto wspomnieć o rewelacyjnych kreacjach dziadka Martina Vanderhofa z komedii Cieszmy się życiem (1938) czy pana Pottera z To wspaniałe życie (1946). Lionel Barrymore został odznaczony Oscarem za pierwszoplanową rolę w Wolnych duszach (1931).

12. William S. Hart (1864-1946)

Gwiazdorzy kina niemego - William S. hart

William S. Hart był największą gwiazdą niemych westernów. To właśnie on, jako jeden z pierwszych, zapoczątkował nowy typ bohatera rozwijany w kolejnych dziesięcioleciach przez takie legendy gatunku jak John Wayne czy Gary Cooper. Stałym elementem jego wizerunku były kowbojski kapelusz i bandana. Karierę zaczynał na deskach teatralnych. Przełomem w filmowej karierze Williama S. Harta okazał się rozgrywający na Dzikim Zachodzie obraz The Bargain (1914). Wkrótce sam stanął za kamerą i stworzył wyśmienite kreacje we własnych filmach, m.in. The Return of Draw Egan (1916) i Błękitnooki Rawden (1918). Zdobył uznanie również dzięki filmowi w reżyserii Kinga Baggota Tumbleweeds (1925).

13. Richard Barthelmess (1895-1963)

Niemy film aktorzy - Richard Barthelmess

Richard Barthelmess to znakomity amerykański aktor znany z ról w dziełach Davida W. Griffitha: Złamana lilia (1919) oraz Męczennica miłości (1920). W obu obrazach wystąpił wraz z Lillian Gish, muzą reżysera. Jego talent odkryła Alla Nazimova, przyjaciółka rodziców Richarda, która nakłoniła młodego chłopaka do spróbowania swych sił w przemyśle filmowym. To właśnie Richard Barthelmess był konkurentem Emila Janningsa, kiedy Akademia po raz pierwszy w historii rozdawała statuetki Oscara – Barthelmess został nominowany w kategorii najlepszego aktora za występy w niemych obrazach The Patent Leather Kid (1927) oraz Pętla (1928). Gwiazdor kontynuował swą karierę również po przełomie dźwiękowym; zagrał m.in. w głośnym filmie Howarda Hawksa Tylko aniołowie mają skrzydła (1939) z Carym Grantem i Jean Arthur w rolach głównych. Richard Barthelmess pożegnał się z wielkim ekranie na początku lat 40. XX wieku.

14. Malcolm Keen (1887-1970)

Filmy nieme aktorzy - Malcolm Keen

Malcolm Keen to świetny aktor pochodzący z Wysp Brytyjskich, którego początki kariery filmowej sięgają niemego okresu kina. Artysta zapisał się na kartach X Muzy szczególnie dzięki współpracy z Alfredem Hitchcockiem przy jego pierwszych, nieudźwiękowionych filmach – będącym dziś zaginionym Orle górskim (1926), ekspresjonistycznym dziele Lokator (1927) oraz poruszającym melodramacie Człowiek z wyspy Man (1929), gdzie zagrał u boku Anny Ondry. Malcolm Keen odnosił również spektakularne sukcesy na deskach teatrów, stając się jedną z najbardziej cenionych gwiazd West Endu. Po przełomie dźwiękowym występował na wielkim ekranie praktycznie po kres swoich dni.

15. Gregori Chmara (1878-1970)

Wybitni aktorzy kina niemego - Gregori Chmara

Gregori Chmara w filmie Mocny człowiek

Gregori Chmara był wybitnym rosyjskim aktorem pochodzenia ukraińskiego. Jego talent przykuwał uwagę filmowców z całej Europy. Chmara sportretował m.in. postać Henryka Bieleckiego pochodzącą z najlepszego polskiego filmu niemego pod tytułem Mocny człowiek (1929). Przez wiele lat był partnerem jednej z najseksowniejszych aktorek kina niemego – Asty Nielsen. Wcielił się też w słynną postać Raskolnikowa z ekranizacji powieści Fiodora Dostojewskiego Zbrodnia i kara, której reżyserii podjął się twórca niemieckiego ekspresjonizmu Robert Wiene. W późniejszych latach Gregori Chmara podbił kino francuskie, występując w filmach z kraju nad Sekwaną aż do lat 70.

16. Roscoe Arbuckle (1887-1933)

Aktorzy kina niemego lista - Fatty Arbuckle

Roscoe Arbuckle – znany jako „Fatty” („Grubasek”) – był symbolem komedii slapstickowej i jedną z największych gwiazd Keystone Studios, gdzie występował pod okiem mistrza Macka Sennetta. Do historii przeszedł jego ekranowy duet z inną gwiazdą komedii, Mabel Normand, z którą współpracował w latach 1914-1916 tworząc przezabawną serię krótkometrażówek. U boku Roscoe Arbuckle’a przez długi czas występował też młody Buster Keaton, stawiający pierwsze kroki w przemyśle filmowym. Sławę Fatty’ego przerwało tragiczne zdarzenie – w czasie przyjęcia w jednym z hoteli w San Francisco młoda aktorka, Virginia Rappe, dostała zapalenia otrzewnej, wskutek czego zmarła.

11 września 1921 roku Roscoe Arbuckle został zatrzymany w związku z oskarżeniem o gwałt i zabójstwo kobiety. Ostatecznie aktora oczyszczono z wszelkich zarzutów, ale społeczny ostracyzm, napędzany przez żądną sensacji prasę, zrujnował jego karierę. Fatty już nigdy nie odzyskał utraconej pozycji. Środowisko filmowe i przyjaciele komika domagali się jego powrotu – Roscoe Arbuckle podpisał w końcu kontrakt z wytwórnią Warner Bros. Wieczorem celebrował sukces z przyjaciółmi i powiedział, że „to najlepszy dzień w jego życiu”. Nie dane mu było jednak długo cieszyć się sukcesem – tej samej nocy zmarł wskutek wady serca. Buster Keaton miał powiedzieć, że prawdziwym powodem śmierci wygnanego z Fabryki Snów Fatty’ego było pęknięte serce…

17. William Haines (1900-1973)

Aktorzy przedwojenni - William Haines

William Haines to kolejny amerykański gwiazdor niemej ery kina. Wypracował typ bohatera, w którego figurę wpisywały się błyskotliwość, sarkazm i nuta arogancji. Jeden z jego pierwszych ważnych występów miał miejsce w filmie George’a W. Hilla The Midnight Express (1924). W kolejnych latach aktor zagrał m.in. w dramacie Jacka Conwaya Brown of Harvard (1926), komedii Kinga Vidora Show People (1928) czy Wieży kłamstw (1925) Victora Sjöströma, gdzie spotkał się z Lonem Chaneyem i Normą Shearer.

William Haines był jednym z pierwszych aktorów, którzy otwarcie zadeklarowali swój homoseksualizm. Za chęć życia w zgodzie z prawdą artysta poniósł jednak zbyt wysoką cenę – konserwatywne Hollywood nie mogło pogodzić się z jego „odmiennością”, co doprowadziło do zakończenia kariery Hainesa. Wygnaniec z Fabryki Snów musiał poszukać dla siebie nowego zajęcia – został architektem wnętrz i wkrótce otworzył własny biznes prowadzony z partnerem Jimmie Shieldsem.

18. Ben Turpin (1869-1940)

Przedwojenni aktorzy amerykańscy - Ben Turpin

Ben Turpin swoją sławę zawdzięczał zezowi, który uczynił go czołową gwiazdą komedii slapstickowych. Zawodowo był związany z producentem Mackiem Sennettem, okrzykniętym mianem „króla komedii”. Ben Turpin zapisał się w świadomości widzów również jako stały współpracownik Stana Laurela i Oliviera Hardy’ego (Flipa i Flapa), a także Charliego Chaplina, u którego tworzył ekscentryczne kreacja mężczyzn upojonych sporą ilością alkoholu. (zob. Aktorzy Charliego Chaplina – 10 gwiazd filmów mistrza komedii). Na wielkim ekranie grał aż do końca swoich dni.

19. Ivor Novello (1893-1951)

Stare kino aktorzy - Ivir Novello

Ivor Novello był walijskim aktorem teatralnym i filmowym, a także dramatopisarzem, który w latach 20. ubiegłego wieku osiągnął status najpopularniejszego artysty na Wyspach Brytyjskich. Jednymi z jego najważniejszych filmowych osiągnięć były dramat The Man Without Desire (1923) oraz występy w niemych produkcjach mistrza suspensu, Alfreda Hitchcocka – arcydziele Lokator (1927), gdzie wcielił się w tytułową rolę oraz melodramacie Na równi pochyłej (1927), opartej na sztuce własnego autorstwa, którą napisał wraz z Constance Collier. Jego ostatnim filmem był dźwiękowy romans Autumn Crocus (1934).

20. Leo White (1882-1948)

stare kino aktorzy Leo White

Leo White był aktorem o niemieckich korzeniach, którego imponująca filmografia liczy ponad 300 pozycji. Zazwyczaj występował w rolach dalszoplanowych, z powodzeniem grał również w sztukach teatralnych, ale to współpraca z Charlie Chaplinem wpisała się w jego legendę. Aktor towarzyszył Chaplinowi przy realizacji jego krótkometrażówek, jak na przykład Charlie się bawi (1915), Charlie w parku (1915) czy Potrójne kłopoty (1918). W filmach mistrza komedii Leo White utożsamiał postać francuskiego eleganta, rywalizującego z Włóczęgą o względy pięknej dziewczyny. Artysta wystąpił ponadto w dziele Friedricha Wilhelma Murnaua Wschód słońca (1927), gdzie zagrał fryzjera.

Udostępnij “TOP 20 – aktorzy kina niemego” swoim znajomym.