Faye Dunaway i kultowe filmy

Faye Dunaway należy do czołówki amerykańskich gwiazd filmowych. Szczyt jej popularności przypadł na lata 70., kiedy po kultowej roli w „Bonnie i Clyde” stała się ikoną tajemniczej, trochę niebezpiecznej i niezależnej kobiecości o niezwykłej charyzmie. W 1997 roku znalazła się na 65. miejscu 100 czołowych gwiazd wszech czasów według magazynu „Empire”. Urodzona w 1941 roku na Florydzie Dorothy Faye Dunaway była córką oficera wojskowego, co wpłynęło na częste przeprowadzki całej rodziny. Kształciła się na uniwersytetach na Florydzie i w Bostonie. Zaczynała karierę na deskach Lincoln Center Repertory Theather w Nowym Jorku oraz na Broadwayu. W kinie debiutowała w dramacie Otto Premingera „Szybki zmierzch”.

Ma na swoim koncie między innymi Oscara, trzy Złote Globy i nagrodę BAFTA. Sama stawała również pod drugiej stronie kamery i brała udział w produkcjach telewizyjnych. Dwukrotnie wychodziła za mąż: za kompozytora Petera Wolfa i fotografa Terry’ego O’Neilla, z którym ma syna. Jej wielką miłością był także Marcello Mastroianni, którego poznała na planie filmu „Kochankowie” z 1968 roku. Oryginalna uroda Faye Dunaway, a także niezwykła osobowość filmowa i własna wizja aktorstwa utorowały jej drogę na szczyty Hollywood. Przez lata uchodziła jednak za osobę trudną do współpracy i mającą duże wymagania na planie filmowym. Oto wybór 10 wybitnych ról tej gwiazdy.

Najlepsze role Faye Dunaway

1. ”Bonnie i Clyde” (1967)

Bez wątpienia najsłynniejszą rolą Faye Dunaway jest jej występ w filmie Arthura Penna. To historia oparta na prawdziwej przestępczej działalności pary dokonującej w latach 30. głośnych napadów na bank: Bonnie Parker i Clyde’a Barrowa. Wpisujący się w nurt amerykańskiej Nowej Fali film nawiązywał do klasycznego kina gangsterskiego, jednak przyświecał mu duch kontrkulturowego buntu. Główni bohaterowie nie zostali tu zatem poddani moralnej ocenie, ale obdarzono ich charyzmą i legendą. Faye Dunaway i Warren Beatty tworzą na ekranie fascynujący duet pięknych postaci w eleganckich strojach, którzy „nie lubią banków”, ponieważ okradają biednych. Hasło reklamujące „Bonnie i Clyde’a” głosiło zaś: „Są młodzi, są zakochani i zabijają ludzi”.

Faye Dunaway za rolę Bonnie dostała swoją pierwszą nominację do Oscara. Udało jej się wykreować portret atrakcyjnej, otoczonej aurą tajemnicy kobiety, która chce odmienić swoje nudne życie i zyskać prawdziwą niezależność. Wizerunek Bonnie stał się kultowym motywem ikonografii lat 70. Kostiumy retro autorstwa Theadory van Runkle zainspirowały świat mody, a fryzura Faye Dunaway – jej blond włosy z grzywką przycięte na boba – to do dziś symbol klasyki i elegancji.

Funkcjonowanie poza prawem rodzi w bohaterach upajające poczucie wolności, jednak prowadzi do rozlewu krwi. Bonnie nieustannie przeczuwa, że śmierć depcze im po piętach i pragnie żyć w legendzie, którą współtworzy jej wysłany do gazet wiersz: „Pewno zginą gdzieś kiedyś oboje/ W grobie spoczną ich ciała dwa/ Żal odczują nieliczni/ Ulgę sprawi policji/ Że nie żyją Bonnie i Clyde.”

2. „Afera Thomasa Crowna” („The Thmas Crown Affair, 1968)

Faye Dunaway po swoim ogromnym sukcesie wystąpiła w kilku filmach zaliczanych do gatunku „heist movie”, partnerując wielkim gwiazdorom. Jednym z tych obrazów była „Afera Thomasa Crowna” w reżyserii Normana Jewisona. Aktorka zagrała tu u boku Steve’a McQueena, który wcielił się w milionera planującego napad na bank jako wyraz buntu wobec systemu społecznego. Faye Dunaway wystąpiła jako piękna pani detektyw o imieniu Vicky, która zamiast odwieźć Thomasa Crowna od jego pomysłu, postanawia pomóc mu w jego realizacji.

Zabójczo przystojny mężczyzna na bakier z prawem, piękna, intrygująca kobieta i sensacyjna fabuła to zestaw, który zwykle kończy się kinowym hitem. Tak było w wypadku tego filmu, który ugruntował image aktorki. Zjawiskowe kostiumy autorstwa Theadory van Runkle podkreślają oryginalną urodę i klasę aktorki. Tym razem projektantka postawiła na urocze falbanki i krótkie spódniczki. Pochodząca z „Afery…” piosenka „The Windmills of Your Mind” Noela Harrisona została zaś nagrodzona Oscarem.

3. „Mały Wielki Człowiek” („Little Big Man, 1970)

Zupełnie odmienną rolę Faye Dunaway przyniósł „Mały Wielki Człowiek” Arthura Penna. Akcja filmu rozgrywa się w czasach Dzikiego Zachodu, główny bohater, Jack Crabb, z perspektywy stuletniego starca opowiada swoje fascynujące, pełne przygód życie na pograniczu dwóch światów: Indian i białych Amerykanów. Wychowany przez plemię Szejenów chłopiec dorasta, poznając od wewnątrz indiańską kulturę i obyczaje. Los nie raz każe mu jednak powrócić do cywilizacji białych.

Faye Dunaway w westernie Penna wcieliła się w postać Louise Pendrake, dotrzymując kroku rewelacyjnej roli Dustina Hoffmana. Aktorka, mimo że młodsza od Hoffmana, zagrała kobietę dużo starszą od niego – jego przyszywaną ciotkę, którą młody chłopak interesuje jako obiekt erotyczny. „Mały Wielki Człowiek” to jeden z pierwszych obrazów w amerykańskim kinie demaskujących okrucieństwo białych Amerykanów w stosunku do rdzennej ludności indiańskiej. Co więcej, to również western-alegoria, będący krytycznym komentarzem do toczącej się wówczas wojny w Wietnamie.

4. „Chinatown” (1974)

„Chinatown” Romana Polańskiego przyniosło kolejną ikoniczną rolę Faye Dunaway, wyróżnioną nominacją do Oscara. W tym retro filmie gangsterskim, którego akcja toczy się w latach 30., aktorka wcieliła się w atrakcyjną panią Mulwray, żonę wysoko postawionego inżyniera zarządzającego miejską melioracją. Gdy jej mąż ginie w niewyjaśnionych okolicznościach, detektyw Gites (Jack Nicholson) pomaga Evelyn w rozwiązaniu zagadki. Z czasem intryga się zagęszcza, a życie obojga bohaterów znajduje się w niebezpieczeństwie.

Utrzymany w klimacie noir thriller Polańskiego jest prawdziwym kinowym arcydziełem. Faye Dunaway doskonale wciela się w postać inspirowaną figurą femme fatale, będąc ucieleśnieniem tyleż intrygującej co niebezpiecznej tajemnicy. Swobodna elegancja i powściągliwość Evelyn, przechadzającej się przed kamerą w klasycznych kostiumach i twarzowych toczkach z woalką, hipnotyzują odbiorcę równie mocno jak niezapomniana muzyka Jerry’ego Goldsmitha.

5. „Trzy dni Kondora” (1975)

Wśród najlepszych ról Faye Dunaway nie sposób pominąć również tej z „Trzech dni Kondora” w reżyserii Sydneya Pollacka. Wybitny thriller polityczny dotyczący słynnej afery Watergate to aktorski popis dwóch wielkich kinowych osobowości: Faye Dunaway i Roberta Redforda. Joe Turner jest pracownikiem Centralnej Agencji Wywiadowczej. Gdy pewnego popołudnia odkrywa w biurze martwe ciała wszystkich swoich współpracowników, postanawia uciec, zabierając po drodze zakładniczkę, Kathy. Kobieta wkrótce staje się sprzymierzeńcem Joe.

„Trzy dni Kondora” dobrze oddaje paranoiczną atmosferę panującą w Ameryce po rezygnacji prezydenta Richarda Nixona. Mamy tu zdezorientowaną jednostkę w zderzeniu z ogromną machiną państwa. Polityczna podejrzliwość i niepewność niepostrzeżenie wkrada się również w prywatny wymiar życia obywateli. Najlepiej wypada jednak wątek romantyczny ze znakomitym duetem w rolach głównych. Faye Dunaway za swoją kreację słusznie dostała nominację do Złotego Globu.

6. „Sieć” („Network”, 1976)

Jedyną Oscarową rolą Faye Dunaway jest kreacja z filmu Sidneya Lumeta „Sieć” z 1976 roku. To świetny thriller spiskowy ukazujący kulisy działania popularnej stacji telewizyjnej UBS. Jeden z czołowych prezenterów wiadomości, Howard Beale (Peter Finch), z powodów cięć budżetowych ma zostać zwolniony. W swoim ostatnim antenowym wejściu oznajmia, ze ma zamiar popełnić samobójstwo, a zaraz potem wygłasza płomienne przemówienie na temat złej kondycji amerykańskiego społeczeństwa, co powoduje gwałtowny wzrost oglądalności i ratuje go przed utratą pracy. Wkrótce jednak krytyczne wystąpienia prezentera przestają się podobać, a stacja postanawia pozbyć się go na dobre.

Faye Dunaway wciela się tu w dyrektorkę programową, Dianę Christensen, która dostrzega „potencjał” Howarda i chce wylansować go na gwiazdę. W swoich działaniach jest bezkompromisowa i bezwzględna, nie cofa się przed żadną manipulacją, mając na uwadze jedynie finansowe zyski UBS. Oscarowy scenariusz „Sieci” Paddy’ego Chayefsky’ego został zainspirowany prawdziwymi wydarzeniami: samobójczą śmiercią dziennikarki, Christine Chubbuck, podczas porannego programu. Satyryczne ostrze filmu zostało wymierzone w mechanizmy wielkich koncernów medialnych.

7. „Płonący wieżowiec” („The Towering Inferno, 1974)

Do znaczących ról Faye Dunaway trzeba również zaliczyć występ w filmie „Płonący wieżowiec” w reżyserii Johna Guillermina. Obraz, który stanowi już klasyczną pozycję kina katastroficznego, to nie tylko trzymająca w napięciu historia ludzi walczących o przeżycie ze strasznego pożaru, ale także plejada najlepszych aktorów. Akcja filmu rozgrywa się w San Francisco. Podczas uroczystego otwarcia imponującego drapacza chmur dochodzi do ogromnego pożaru. W budynku znajdują się między innymi inwestor (William Holden) i główny architekt projektu (Paul Newman), a z odsieczą jako komendant straży pożarnej przybywa Michael O’Hallorhan (Steve McQueen).

Faye Dunaway wciela się w postać Susan Franklin, zamężnej kobiety, która ma w romans z architektem, Dougiem Robertsem. Film nagrodzono trzema Oscarami: za montaż, zdjęcia i najlepszą piosenkę – „We May Never Love Like this Again”. Sam pomysł został zainspirowany autentycznymi wydarzeniami: pożarami w brazylijskich wieżowcach w São Paulo, co stało się tematem dwóch książek. Co ciekawe, rolę architekta miał otrzymać Steve McQueen, ale aktor wybrał postać dowódcy straży pożarnej. W filmie wykorzystano 80 kaskaderów i dublerów gwiazd, ale Paul Newman większość niebezpiecznych scen odegrał samodzielnie.

8. „Trzej muszkieterowie” („The Three Musketeers”, 1973)

Faye Dunaway ma na swoim koncie również rolę kostiumową w ekranizacji powieści Aleksandra Dumasa ojca. Zagrała mianowicie Milady w „Trzech muszkieterach” (1973) i „Czterech muszkieterach” (1975). To znana historia trzech dzielnych kawalerów szpady: Atosa (Oliver Reed), Portosa (Frank Finlay) i Aramisa (Richard Chamberlain), do których dołącza młody D’Artagnan (Michael York). Muszkieterowie muszą uratować królową Francji przed knuciem kardynała Richelieu i jego pomocnicy.

Oba filmy w reżyserii Richarda Lestera były produkcjami komercyjnymi, ale bardzo przypadły publiczności do gustu i stały się częścią popkultury. Faye Dunaway w roli pięknej i jednocześnie przebiegłej Milady wypadła zaś fenomenalnie, wygrywając wszelkie niuanse tej postaci.

9. „Najdroższa mamusia” („Mommie Dearest”, 1981)

Wybitna rola Faye Dunaway w filmie „Najdroższa mamusia” Franka Perry’ego została całkowicie niedoceniona przez krytykę, a aktorka dostała za nią Złotą Malinę (!). Prawdopodobnie Hollywood nie było jeszcze gotowe na tak szokujące historie, które demaskowały mroczne oblicze całego środowiska. Fabuła „Najdroższej mamusi” została oparta na wspomnieniach adoptowanej córki Joan Crawford, Christiny. To porażający i drastyczny portret kobiety, która zdobywa sławę i pieniądze, ale całkowicie zawodzi jako matka. Faye Dunaway oczywiście wcieliła się w wielką gwiazdę, a zrobiła to iście brawurowo, eksponując na ekranie różne odcienie charakterologicznej swojej postaci.

Obraz zawiera liczne odniesienia do filmografii Joan Crawford, podkreślając rozdźwięk i zagubienie tej postaci pomiędzy zawodową i prywatną rolą. Reżyser operuje stylistyką groteski i karykatury, budując głębszy komentarz na temat całego hollywoodzkiego świata. Do historii kina przeszła jedna z kwestii wygłoszonych przez główną bohaterkę: „Żadnych drucianych wieszaków, nigdy!”, odnosząca się do zniszczenia drogich ubranek dzieci przez nieopatrzne użycie nieodpowiedniego wieszaka. Po latach Faye Dunaway uważała, że rola w „Najdroższej mamusi” pogrążyła jej karierę. Aktorka w latach 80. przestała się bowiem pojawiać w znaczących filmach. Do dziś wspomniany tytuł nie cieszy się dobrą sławą,

10. „Ćma barowa” („Barfly”, 1987)

Znaczącą rolą Faye Dunaway z lat 80. jest jej występ w filmie Barbeta Schroedera, „Ćma barowa”, za który dostała nominację do Złotego Globu. Film powstał na podstawie prozy Charlesa Bukowskiego, jednocześnie autora scenariusza. To przejmująca analiza choroby alkoholowej i jej destrukcyjnego wpływu na życie. Głównym bohaterem filmu jest pisarz, Henry Chinaski, który podczas wizyty w barze poznaje przyjaciółkę od kieliszka, niejaką Wandę i postanawia z nią zamieszkać.

Faye Dunaway stworzyła tu świetny duet z Mickey Rourkiem. Oboje stają się przewodnikami po świecie zadymionych barów i podejrzanych spelunek, gdzie powoli staczają się w coraz bardziej patologiczne zachowania i docierają do krawędzi.

Źródła:

H. Hoffman, B. Hoffman-Napieralska, K. Hoffman, “Leksykon gwiazd kina amerykańskiego”, Warszawa 2006.

“Fay” (2024), reż. Laurent Bouzereau