Filmy i seriale o matkach – macierzyństwo a kino
Filmy o matkach eksponują wymiar kobiecości, który podlega najbardziej surowej społecznej ocenie. Z tego powodu macierzyństwo w kinowych obrazach ulega często stereotypizacji – bywa idealizowane i nasycone cukierkową aurą. W oryginalnych dziełach figura matki staje się jednak wybitną kreacją, odzwierciedlającą złożoną naturę tej roli. Oto 10 interesujących filmów z macierzyństwem w roli głównej.
Macierzyństwo to z jednej strony najbardziej naturalna, a z drugiej najtrudniejsza rola dla kobiety. Zmierzenie się z biologicznym doświadczeniem ciąży, porodu i karmienia piersią stanowi wyzwanie dla kobiecego ciała. Również pierwsze lata życia dziecka wymagają od matki wykazania się ogromną fizyczną i psychiczną odpornością. Dalsze etapy rozwoju pociechy przynoszą kolejne nie lada problemy: pomoc w adaptacji dziecka w przedszkolu i w szkole, odrabianie lekcji czy odnalezienie miejsca w grupie rówieśniczej. Matka musi stawić czoła wszystkim tym kwestiom, często jednocześnie godząc inne role osobiste i zawodowe.
Filmy o matkach to bardzo ważna część kina, spełniająca niejednokrotnie funkcję terapeutyczną. Kobiety-mamy mogą w nich bowiem znaleźć odzwierciedlenie własnych dylematów i sposobów na ich rozwiązanie. Jest to niezwykle doniosła rola kina w czasach, gdy model macierzyństwa uległ znaczącej przemianie i postawił przed kobietami wiele nowych zadań, które w przeszłości miały charakter marginalny.
Wymagania wobec współczesnych matek bowiem stale rosną i nie obejmują już tylko dbania o fizyczne przetrwanie pociech i ich zdrowie, ale także nieustanne organizowanie czasu, udział w zajęciach dodatkowych, rozwijanie pasji dziecka itp. Macierzyństwo oprócz tego, że jest dla kobiety źródłem miłości i radości, wymaga wewnętrznej siły i radzenia sobie z wieloma negatywnymi odczuciami, jak zmęczenie, frustracja, złość, lęk o przyszłość. O tym właśnie jest dobre kino o matkach.
Filmy o matkach
1. “Między światami” (“Rabbit Hole”) – John Cameron Mitchell
“Między światami”(2010) to piękny film Johna Camerona Mitchella ze świetną kreacją Nicole Kidman. Aktorka wciela się w postać Becci Cordett, matki cierpiącej po stracie kilkuletniego syna. Kobieta nawiązuje znajomość z chłopakiem, który nieumyślnie stał się sprawcą śmiertelnego wypadku dziecka bohaterki. Jego twórczość paradoksalnie pomaga Becce zmierzyć się z ogromnym bólem i małżeńskim kryzysem. Nicole Kidman stworzyła w filmie Rabbit Hole jedną z najbardziej olśniewających ról w swojej karierze aktorskiej.
Subtelny, nieśpieszny, głęboki film analizujący dramatyczne przeżycia rodziców po przebytej tragedii. Bez gotowych odpowiedzi i stereotypowych rozwiązań. Kino wysokich lotów.
2. “Oszukana” (“Changeling”) – Clint Eastwood
“Oszukana” z 2008 roku w reżyserii Clinta Eastwooda to kolejny przykład kina opowiadającego o głębi macierzyńskiej miłości. W roli matki poszukującej zaginionego syna wystąpiła Angelina Jolie. Stworzyła ona iście poruszający portret wrażliwej, delikatnej kobiety, która z miłości do dziecka potrafi odważnie stawić czoło całemu światu. Aktorka została nagrodzona za swoją kreację Saturnem i Satelitą, oraz zdobyła nominację do Oscara i Złotych Globów.
Warto zobaczyć “Oszukaną” choćby dla kreacji Angeliny Jolie, nieco odmiennej od ról, które przyniosły jej największą rozpoznawalność i status gwiazdy.
3. “Maska” (Mask) – Peter Bogdanovich
“Maska” z 1985 roku to wzruszający dramat w reżyserii Petera Bogdanovicha. Film pokazuje historię samotnej matki, która wychowuje niepełnosprawnego syna i stara się stworzyć mu jak najbardziej normalne warunki życia. Rolę silnej kobiety-matki rewelacyjnie zagrała tu Cher. Aktorkę nagrodzono Złotą Palmą w Cannes. Film zyskał również inne prestiżowe odznaczenia.
Inność, odrzucenie, walka o najbardziej podstawowe prawa – z tymi problemami przychodzi się czasem zmierzyć w najbardziej nowoczesnym społeczeństwie.
4. “Mother India” – Mehboob Khan
“Mother India” z 1957 roku to kultowy film Bollywoodu w reżyserii Mehbooba Khana. Dzieło to było nominowane do Oscara, jednak ostatecznie przegrało z innym wielkim obrazem – Nocami Cabirii Federico Felliniego. “Mother India” to historia ubogiej kobiety, która ciężko pracuje na roli, by spłacić długi całej rodziny i godnie wychować synów. Główną rolę zagrała tu Nargis Dutt.
Film, który udowadnia, że bollywoodzkie produkcje też mogą być prawdziwymi perełkami i poruszać całkiem realną i poważną problematykę
5. “Musimy porozmawiać o Kevinie” (“We Need to Talk About Kevin”) – Lynne Ramsay
Musimy porozmawiać o Kevinie (2011) w reżyserii Lynne Ramsay to niestandardowa opowieść o trudnej relacji matki z zamkniętym w sobie i agresywnym synem. Film stanowi próbę określenia, na czym polega istota macierzyńskiej więzi z dzieckiem i czy miłość matki rzeczywiście może być bezwarunkowa bez względu na okoliczności. Główną rolę kobiecą zagrała tu Tilda Swinton, która została odznaczona Europejską Nagrodą Filmową. W Kevina natomiast wcielił się Ezra Miller.
Niezwykle interesujące studium prywatnych światów matki i syna. Drugi człowiek okazuje się zawsze nieodgadnioną tajemnicą i obcym lądem, do którego do końca nigdy nie mamy dostępu.
6. “Pokój” (“Room”) – Lenny Abrahamson
“Pokój” (2015) to głośny film irlandzkiego reżyser, Lenny’ego Abrahamsona. Obraz przedstawia niezwykłą historię porwanej kobiety, przetrzymywanej przez swojego oprawcę w zamkniętym pokoju. Kobieta żyje w nim wraz z pięcioletnim synem, owocem gwałtu. Pewnego dnia nadarza się okazja do ucieczki. “Pokój” dzięki swoistej kameralności eksponuje silną więź pomiędzy matką a dzieckiem. To ona staje się motywacją i szansą na przetrwanie dla obojga. Świetną rolę w filmie Abrahamsona zagrała Brie Larson, co znalazło odzwierciedlenie w postaci Oscara.
Film, który był wielką sensacją w momencie premiery. Wzbudził ogromne zainteresowanie zarówno wśród publiczności, jak i krytyków. Warto obejrzeć.
7. “Zbliżenia” – Magdalena Piekorz
“Zbliżenia” (2014) Magdaleny Piekorz to natomiast przykład dobrego polskiego kina, które ukazuje skomplikowaną relację matki i córki. W rolach głównych zagrały Ewa Wiśniewska i Joanna Orleańska, które na ekranie pokazały niezwykle trudną więź, będącą mieszanką miłości, zazdrości i neurotycznych potrzeb. Mamy tu obraz zaborczej matki, która nie może rozstać się z dorosłą córką i pozwolić jej żyć własnym życiem. Jednocześnie jednak jest to matka kochająca swoje dziecko miłością bezgraniczną, poświęcająca dla szczęścia córki wszystko, co posiada.
“Zbliżenia” pokazują przeobrażenia, jakim ulega więź matki z dzieckiem, kiedy ono dorasta. Nie zawsze są to procesy łatwe i czasami rodzą poważne konflikty.
8. “Granice miłości” (The Burning Plain) – Guillermo Arriaga
“Granice miłości” (2008) to wzruszający dramat argentyńskiego reżysera, Guillermo Arriagi, ze świetnymi kobiecymi kreacjami Kim Basinger, Charlize Theron i Jennifer Lawrence. Pierwsza z wymienionych aktorek wciela się w postać kobiety po mastektomii, matki nastoletniej córki (Jennifer Lawrence), której mąż nie może się pogodzić z jej okaleczoną fizycznością. Odrzucona Gin nawiązuje romans z żonatym Nickiem (Joaquim de Almeida). Zszokowana nastolatka, gdy odkrywa prawdę, doprowadza do tragedii, której wspomnienie będzie nękać ją jako dorosłą kobietę.
“Granice miłości” przedstawiają relację matki i córki jako jedyną w swoim rodzaju mieszankę miłości i poczucia winy, które wyznaczają kształt całego dorosłego życia kobiety.
9. “Sierpień w hrabstwie Osage” (“August: Osage County”) – John Wells
“Sierpień w hrabstwie Osage” (2013) Johna Wellsa to poruszający obraz rodzinnego spotkania, które zamienia się w rodzaj zbiorowej psychoanalizy. Violet Weston (w tej roli rewelacyjna Meryl Streep) z powodu zniknięcia męża wzywa do domu swoje dorosłe córki. W trakcie rodzinnego zjazdu na jaw wychodzi wiele skrywanych tajemnic. Na pierwszy plan wysuwa się skomplikowana i trudna osobowość neurotycznej matki, despotycznie kontrolującej wszystkich domowników.
Prawdziwy popis aktorski Meryl Streep w roli nieco ekscentrycznej i czasami despotycznej matki. Aktorka bez wątpienia gra tu pierwsze skrzypce i dyryguje rodzinną orkiestrą.
10. “Wielkie kłamstewka” (“Big Little Lies”) – David E. Kelley
Wielkie kłamstewka (2017) to świetny miniserial, w którym centralnym problemem są różne odsłony macierzyństwa. Jest to bowiem najważniejsza, definiująca rola w wypadku każdej z bohaterek filmu, mieszkanek malowniczego miasteczka nad oceanem. Intryga zawiązuje się nieprzypadkowo w dzień rozpoczęcia roku szkolnego. Doskonałe kreacje stworzyły tu Nicole Kidman, Reese Witherspoon i Shailene Woodley. “Wielkie kłamstewka” nagrodzono kilkoma Złotymi Globami i odznaczeniami Emmy.
Czy w słonecznej Kalifornii zamożni ludzie też miewają zwyczajne problemy? Z jakimi dylematami przychodzi się zmierzyć bogatej elicie? Czy pieniądze ułatwiają macierzyństwo, czy też jedynie pozwalają lepiej maskować niedociągnięcia? To tylko niektóre z pytań, które prowokuje ten doskonały serial.
11. „Najdroższa mamusia” („Mommie Dearest”, 1981)
W zestawieniu filmów o matkach umieszczamy również „Najdroższą mamusię” z 1981 roku. Obraz w reżyserii Franka Perry’ego powstał na postawie głośnej autobiograficznej książki Christiny Crawford, adoptowanej córki wielkiej hollywoodzkiej gwiazdy, Joan Crawford. Publikacja wydana w 1978 roku odbiła się wielkim echem w całym środowisku i wywołała olbrzymi skandal. Christina przedstawiła w niej bowiem bardzo negatywny obraz matki jako osoby niestabilnej psychicznie i znęcającej się nad swoimi dziećmi.
W filmie rolę Joan Crawford brawurowo zagrała Faye Dunaway, której kreacja była celowo groteskowo przejaskrawiona. Zarówno jednak jej występ, jak i cały film wywołały olbrzymi sprzeciw w Hollywood. Przyznano mu pięć Złotych Malin niedługo po premierze oraz Złotą Malinę Dekady w 1990 roku. Sama Joan Crawford z powodu zachowania córki wydziedziczyła Christinę i jej brata.
12. „Lepiej być nie może” („As Good as It Gets, 1997)
Macierzyństwo odgrywa istotną rolę w słynnej komedii romantycznej z Jackiem Nicholsonem i Helen Hunt, czyli „Lepiej być nie może”. Historia niezbyt sympatycznego pisarza, któremu trudno nawiązać bliskie relacje z ludźmi zawiera bardzo wzruszający motyw samotnej matki. Jest nią miła kelnerka pracująca w restauracji, gdzie często bywa Melvin. Carol wychowuje ciężko chorego syna, poświęcając się dla niego bez reszty. Paradoksalnie spotkanie z ekscentrycznym i na pozór egoistycznym Melvinem odmieni jej życie.
Film Jamesa L. Brooksa do dziś cieszy się ogromną popularnością. Mamy tu świetne aktorstwo i dobry scenariusz. Ciekawe postaci intrygują i wymykają się z cukierkowych wzorców lansowanych zwykle przez hollywoodzkie kino.
13. „Sprzątaczka” (serial TV, 2021)
Jeden z najlepszych seriali traktujących o macierzyństwie – „Sprzątaczka”. Produkcja przedstawia losy młodej matki, która podejmuje desperacką próbę uwolnienia się od przemocowego męża i zapewnienia lepszego życia swojej kilkuletniej córeczce. Starcia z opieką społeczną, systemowym wykluczeniem samotnych matek i kulturową stygmatyzacją – wszystko to znajdziemy w tym mądrym i do głębi poruszającym serialu. To również opowieść o tym, jak niesamowitą siłę daje macierzyństwo, w jaki sposób przemienia kobietę i daje jej motywację do wykorzystania wszystkich swoich zasobów w celu ochrony dziecka.
Świetne role zagrały tu Margaret Qualley i Andie MacDowell, czyli prywatnie matka i córka. Relacja między tymi kobietami buduje dodatkowe piętro problemowe serialu, osadzając całą historię w kontekście złożonych uwarunkować genealogicznych.
14. „Matki pingwinów” (serial TV, 2024)
Jedna z najlepszych polskich produkcji ostatnich lat o macierzyństwie. „Matki pingwinów” to obraz szczery, którego twórcom udało się osiągnąć trudny balans między dwiema skrajnościami, czyli idealizacją i cierpiętnictwem. A było to zadanie tym trudniejsze, że produkcja traktuje o matkach dzieci niepełnosprawnych, które uczą się w szkole integracyjnej „Cudowna przystań”. Główną bohaterką serialu jest Kamila Barska (Masza Wągrocka), samotna matka szukająca odpowiedniej placówki edukacyjnej dla swojego autystycznego synka.
Kamila jest znaną i osiągającą duże sukcesy zawodniczą MMA, która przekona się, że życiowa walka o dobro dziecka jest znacznie trudniejsza niż starcie na ringu. Wspaniałe role polskich aktorek: oprócz Wągrockiej wystąpiły tu Magdalena Różdżka i Barbara Wypych. Serial dwóch kobiet – Jagody Szelc i Klary Kochańskiej – bawi, uczy, a przede wszystkim uwrażliwia na los matek – cichych bohaterek i ich dzieci wymagających specjalnej opieki.
15. „To jej wina” (All Her Fault”, 2025)
Kolejny świetny serial niemal w całości poświęcony macierzyństwu. W produkcji „To jej wina” matki znajdują się zdecydowanie na pierwszym planie. Pewnego dnia Marrisa Irvine (Sarah Snook) ma zamiar odebrać swojego syna od kolegi, jednak na miejscu dowiaduje się, że jej dziecka nigdy tam nie było. Kto zatem wysłał kobiecie ten adres i gdzie znajduje się mały Milo?
Trzymający w napięciu wątek kryminalny dodaje smaczku całej produkcji, jej główny wydźwięk oscyluje jednak wokół różnych portretów młodych matek. Akcja rozgrywa się w środowisku zamożnej klasy średniej, jednak poruszana tematyka jest uniwersalna. Są to dylematy pracujących matek, wyrzuty sumienia z powodu małego zaangażowania w prowadzenie domu, relacje z innymi rodzicami w szkole i przedszkolu, znajdowanie opieki nad dzieckiem. Niebagatelną rolę odgrywa również obraz małżeńskich więzów i tego, jak zmieniają się one po pojawieniu się na świecie dziecka.
